Brjálað að gera hjá Barða
Barði Jóhannsson hefur sett mark sitt á Frakkland. Leyndur tónlistarmarkaður, segir hann og bendir á að sá franski sé einungis einu prósentustigi minni en sá breski. Hann velur úr verkefnum og segja má að hann vaði í þeim líka, enda fjölhæfur; vinnur að nýrri plötu með Lady and Bird, einnig Bang Gang plötu og semur tónlistina bæði við sjónvarpsseríuna Pressu 3 og við heimildarmynd um tónlistarhúsið Hörpu. Svo var hann að undirrita samning um að semja alla tónlist, ásamt Keren Ann, í næstu kvikmynd óskarsverðlaunahafans Luc Jaquet, sem gerði hina eftirtektarverðu mynd um mörgæsamarsinn; March of the Penguins. Gunnhildur Arna Gunnarsdóttir raskaði vinnudegi Barða í miðri viku í Reykjavík.
„Ég gleymi oft því sem ég hef verið að gera yfir árið. Í janúar var ég að velta mér upp úr því að ég hefði ekki gert neitt á síðasta ári. Ég þurfti að kíkja á dagatalið til að sjá að ég hafði samið óperu. Ég var bara búin að gleyma því,“ segir Barði Jóhannsson tónlistarmaður sem situr afslappaður við eldhúsborðið á heimili sínu í Reykjavík.
Bara svona ósköp venjulegt heimili; í það minnsta við fyrstu sýn. En þarna býr ekkert venjulegur maður. Það er til dæmis hreint með ólíkindum að hægt sé að gleyma heilli óperu, Red Waters; tónlistarverki sem Barði samdi með Keren Ann og sýnd var fyrir fullu húsi í Theatre National d'Orleans í Frakklandi síðasta vetur. Nú er stefnt að því að breyta verkinu í teiknimynd. Hann hlýtur að vera að djóka!
Verkið er viðamikið og of stórt fyrir Ísland. Það er of dýrt að flytja það heim. Og svona miðað við það sem hann tekur sér fyrir hendur gætu einhverjir sagt að Ísland sé of lítið fyrir Barða, ekki það að hann sé eitthvað merkilegur með sig, hreint ekki. Vinir hans segja hann hæverskan og að hann haldi sig til hlés, flíki ekki sínu. En hann er stórhuga, þótt hann virðist á sama tíma mjög jarðtengdur – og afkastamikill. Hann sá fljótt að ef hann ætlaði að lifa á tónlistinni nægði íslenski markaðurinn honum ekki. Barði herjaði á Frakkland.
„Ég ákvað að fara til Bretlands og Frakklands. Ég fór á fund hjá tveimur fyrirtækjum. Fékk tilboð frá þeim báðum; annað hét Delabel, hitt EMI Publishing. Á þeim tíma voru bæði fyrirtækin í eigu sama aðila. Þau vissu ekki hvort af öðrum og máttu ekki bjóða á móti hvort öðru. Þannig að ég endaði í Frakklandi.“ Þetta var síðla árs 2002 eða fyrir tíu árum.
Lifir og hrærist í tónlist
Barði lifir og hrærist í tónlist og segja má að plöturnar séu gæluverkefnin. Hann semur stef og tónlist fyrir sjónvarpsþætti, í auglýsingar og kvikmyndatónlist auk þess sem hann vinnur með ólíkum listamönnum; oft frönskum, undir hinum ýmsu merkjum. Þá er sem bílaframleiðendum líki sérstaklega vel við verk Barða: Citröen-, Lancia-, Hyundai- og Volkswagen Passat-auglýsingar notast við lög hans, svo dæmi séu tekin.
„Ég gæti aldrei lifað af því að vera bara í hljómsveit, það tekur óendanlegan tíma og er kostnaðarsamt, þannig að það verður að vera „balance“ svo að endar nái saman.“
Þessa stundina vinnur Barði að annarri plötu Lady and Bird með Keren Ann og hefur að auki verið að vinna með frönsku söngkonunni Mélanie Pain úr hljómsveitinni Nouvelle Vague. Hann er einnig með fjórðu plötu Bang Gang í smíðum – en það var Bang Gang sem kom honum á kortið árið 1998. „Þessi nýja plata hefur reynst vera óendanlegt verkefni. Bang Gang-plöturnar koma alltaf á fimm ára fresti og ég lendi í öðru á milli.“
Annað, glænýtt verkefni, sem líklegt er að taki býsna mikinn toll af tíma Barða í lok þessa árs og byrjun næsta er að semja alla tónlist í næstu kvikmynd Luc Jacquet – franska Óskarsverðlaunahafans sem gerði frægu myndina um mörgæsir sem sló í gegn; March of the Penguins. Hann var að rita undir samninginn nú í vikunni. Blekið er vart þornað.
Ekkert of stórt eða of flókið
Stoppar þig ekkert af? „Nei, það er aldrei neitt of stórt eða of flókið. Það eru bara áskoranir. Þeim mun ólíklegra sem útlit er fyrir að verkefnið komist í höfn þeim mun spenntari er ég að vinna í því. Þessa dagana er þó tíminn af svo skornum skammti að ég verð að velja vel.“
Barði viðurkennir að það hafi þó ekki allt gengið upp sem hann tekur sér fyrir hendur. „Þegar ég fór fyrst til London, sagði maður við mig: Heldur þú að þú getir farið til útlanda og bókað fundi hjá útgáfufyrirtækjum og fengið samning? Hann sagði þetta í hæðnistóni, en það var nákvæmlega það sem ég gerði. Síðan þá hef ég einhvern veginn látið vaða og látið reyna á hlutina.“
Fullt af verkefnum. Flott ferilskrá tónlistarmanns, en hver er hann? Barði er 37 ára, útskrifaður úr Menntaskólanum í Reykjavík og einnig af handíðabraut Fjölbrautarskólans í Breiðholti. Hann tók nokkra áfanga í íslensku í Háskólanum, vann fjölbreytt störf sem unglingur; var sundlaugarvörður, í garðrækt og stóð við bensíndælu svo dæmi séu tekin. Hann á litla dóttur og á bandaríska kærustu. Bara svona hefðbundið líf í grunninn. Punktur. Barði vill ekki ræða prívat-lífið. Hvers vegna ekki? Hann segir að sér finnist það ekki eiga erindi við fjöldann.
„Sumir sjá ástæðu til að fara með hvert smáatriði lífs síns í blöðin. Það eru svo margir sem vilja fjölmiðla heim til sín og inn í einkalífið sitt. Mér finnst bara fínt að leyfa þessu fólki að fá sitt pláss og leyfa því að njóta sín. Mér finnst fínt að gera bara mitt.“ Hann hefur því reist vegg um líf sitt og stendur um það vörð. Og honum stendur ekki á sama um sé farið með fleipur.
„Yfirleitt hjálpa ég ekki illa undirbúnu fjölmiðlafólki þegar ég mæti í viðtal. En ég fór í viðtal hjá ágætri stúlku á einhverri útvarpsstöð hérna heima. Hún var búin að undirbúa sig ótrúlega vel, búin að láta gera stjörnukort og allt. Þetta var klukkustundar útvarpsviðtal og hún byrjar: Jæja, Barði. Nú ert þú fæddur 10. október. Ég svara: Nei, 10. september. Hún hvítnaði í framan og endurtók nei, 10. október, er það ekki? Þú ert að grínast, er það ekki? Nei, svaraði ég. Og hún var búin að undirbúa sig vel, hafði farið á Wikipediu og fengið rangan afmælisdag. Allt í rugli og ég ákvað að vera mjög næs og hjálpa henni.“
Barði forðast einnig að veita upplýsingar um verkefnin í sjónmáli. „Ég vil frekar tala um hlutina þegar þeir hafa gerst. En þá virðast þeir ekki eins spennandi í augum fjölmiðlafólks. Það virðist meira spennandi ef möguleiki er á að verkefni muni gerast, hvort sem það verði svo að veruleika eða ekki,“ segir hann.
„Stundum finnst mér eins og menn hlaupi í blöðin með verkefni sem eru á frumstigi til þess að fá klapp á bakið hjá vinum eða á barnum. Svo verður ekki neitt úr neinu, en það er aldrei fjallað um afraksturinn.“
Gríma, ímynd eða hann sjálfur?
Umfjöllun um Barða hefur átt það til að snúast um viðmót hans í fjölmiðlum. Hann virkar afar rólegur og stundum jafnvel snúinn. Setur hann upp grímu, vill hann ná fram ákveðinni ímynd sem poppstjarna eða er hann svona?
„Mér finnst þetta skemmtilega vangaveltur,“ segir hann. „Sko, þegar þú ferð í viðtal í sjónvarpi og sérð spyrilinn skipta um karakter þegar kveikt er á myndavélinni og hann verður allt önnur manneskja en hann var fimm mínútum áður, þá verður maður oft undrandi á slíkri hegðun. Fólki finnst ekkert óeðlilegt við að sjá spyrla í mjög óeðlilegu ástandi; ofurhressa og ýkta. Það þykir mjög eðlilegt. Kannski það hafi róandi áhrif á mann og veki upp viðbrögð að sjá manneskju umbreytast í einhverja teiknimyndakaraktera og fara spyrja spurninga sem eru grunnar og hálf tilgangslausar, búnar til á staðnum af því þáttarstjórnandinn nennti ekki að vinna fyrir kaupinu sínu. Það er mjög algengt að spyrlar skipti um karakter og það er enginn að spá í það,“ segir hann.
„Ég er bara ekki þessi hressa týpa og það þurfa ekki allir að vera eins þó svo að það virðist henta þjóðfélaginu best. Ef ég væri í grunnskóla í dag veit ég ekki hvaða lyfjum væri búið að dæla í mig til að lækna sköpunarhæfileikana.“
Býr hjá vinum í Frakklandi
En úti í Frakklandi? Eru fjölmiðlar að velta karakter þínum fyrir sér þar? „Nei, ekkert. Þar eru menn öllu vanir. Svo mæta þeir undirbúnir í 90 prósent tilfella. Einu sinni gekk samt blaðamaður frá Le Monde út úr viðtali við Lady & Bird. Við vorum búin að skrifa nákvæmar og flóknar reglur fyrir blaðamenn sem þeir áttu að virða áður en viðtalið færi fram. Þessi hafði ekki lesið reglurnar þannig að hann fékk svör sem hann botnaði lítið sem ekkert í. Svo mætti hann aftur nokkrum dögum síðar eftir að hafa kynnt sér reglurnar og kláraði viðtalið.“
Á þessu sífellda ferðalagi milli Íslands og Frakklands hefur Barði lært að tala frönsku við þá sem enskan pirrar mest – þjóna og leigubílstjóra. „Öfugt við flest önnur lönd: Ef þú ferð á veitingastað í Frakklandi máttu þakka fyrir að þjónninn vilji afgreiða þig. Þú átt að vera þakklátur fyrir að fá að sitja þarna inni og borga mjög mikið fyrir kaffið og að hann vilji afgreiða þig. En það eru helst leigubílstjórar og þjónar sem eru með stæla. Allir hinir eru voða næs,“ segir hann þegar hann talar um tíma sinn ytra. „Og yngri kynslóðin talar ensku, í það minnsta reynir það.“
Barði virðist lifa nokkuð sérstöku lífi í Frakklandi. Hann á enga íbúð þar og sjaldnast gistir hann á hótelum. „Ég á bara fullt af vinum. Einu sinni las ég um það í Séð og Heyrt að ég ætti íbúð í París. Ég hringdi og spurði hvaðan þeir hefðu þær heimildir og fékk þau svör að þar sem ég væri svo mikið þarna héldu þeir að ég ætti þarna íbúð. Það þótti nóg,“ segir hann og bætir við. „Ég væri líklega farinn á hausinn ef ég fengi ekki að gista hjá vinum. Þar sem ég á unga dóttur á Íslandi reyni ég allt sem ég get til að koma heim og vera með henni.“ Stundum sé því miður ekki „budget“ fyrir flugi heim á 10 daga fresti auk þess sem hann hafi oft ekki hugmynd um hvað hvert verkefni taki langan tíma.
Af hverju ræðst það? „Ég veit ekki hvort ég þarf að endursemja sama lagið tíu sinnum af því að það er ekki nógu gott eða hvort það kemur á tveimur tímum? Maður skilar ekki einhverju sem manni finnst lélegt, það eru aðrir og nógu margir í þeim bransa. Ég get byrjað á einhverju á mánudegi og klárað um kvöldið eða ég get verið búin með það viku síðar. Síðan er ég búin að plana restina á vikunni og er þá í fimm daga mínus, sem ég þarf þá að taka af svefni.“
En gengur honum vel? „Gengur þér vel þegar þú selur mikið? Eða þegar þú ert ánægður með það sem þú ert búinn að gera? Er það velgengni að selja margar plötur en finnast innihald þeirra lélegt? Eða þegar þér finnst þú gera gott en selur lítið? Tuttugu til þrjátíu þúsund getur verið mikið fyrir einn en lítið fyrir annan. Þetta er allt afstætt. Ég er sáttur við þá tónlist sem ég hef unnið að hingað til “
Hvaða markmið setur þú þér? „Að gera eitthvað sem mér finnst skemmtilegt og fólk vill hlusta á. Það sem ég er ánægður með, það besta sem ég get gert hverju sinni. Yfirleitt þegar maður setur allt undir eru fleiri sammála því að útkoman sé góð.“
Bransinn þekkir Barða
En er kippt í þig úti á götu í Frakklandi? „Nei, það hefur gerst tvisvar, þrisvar. Ég er ekkert frægur þar, þótt bransinn viti hver ég er, en það er alltaf fullt á tónleikunum,“ segir hann. „Þetta er svo stórt land. Í Frakklandi seljast fimm prósent tónlistar í heiminum. Þýskalandi fimm prósent og sex í Bretlandi. Þannig að þetta er stórt. Fólk fattar ekki; bæði almenningur og bransinn sjálfur, að Bretland er aðeins einu prósentustigi stærra en Frakkland. Munurinn er ekki mikill. En það eru meiri læti í Bretunum. Það er algengt að Frakki, sem enginn veit um, selji yfir milljón plötur, sem er meira en margar þekktari hljómsveitir gera.“
Barði hefur ekki verið mikið fyrir „óþarfa tónleikahald“ eins og hann kallar það og vill velja vel á hvaða tónleikum hann kemur fram á. Hann segir að hann hafi ekki verið mikið fyrir að vera á sviði í byrjun ferilsins, en það hafi breyst enda hefur sjálfstraustið líka stigið upp á við með árunum.
Mér leið ömurlega á sviði til að byrja með. Mér fannst svona fyrstu árin þegar ég stóð uppi á sviði að ég gæti nú gert miklu betur en þetta. Mér fannst óþarfi að bæta fleiru lélegu við. Mér fannst alveg nóg af því fyrir. En núna finnst mér þetta farið að verða skemmtilegra og frammistaðan betri. Ég hef alltaf verið heppinn með þá sem eru í bandinu með mér og alltaf fundist þeir miklu betri en ég.“
Barði er nú kominn til að vera mestan part sumarsins hér á landi „Mér finnst gott að vera á Íslandi og reyni að koma með eins mörg verkefni hingað heim og ég get.“
Sérðu fyrir þér að þú verðir alltaf í tónlist? „Ég veit ekki hvort mér endist ævin í að læra lögfræði og eitthvað annað áhugavert. Mig langar að gera svo ótrúlega margt, en ég á líka eftir að klára svo margt og svo er svo margt sem mig langar að gera í músík. Ég held hreinlega að það sé of seint að skipta núna. Svo hefur ekki gefist mikill tími í að sinna púkanum í sér upp á síðkastið, ég held að hann þarfnist aðhlynningar fljótlega!“
