Ríkidæmi og velsæld að hafa gaman af vinnunni
Ég er örlítið seinn fyrir þegar ég hitti Ragnhildi Gísladóttur, en þegar ég kem á staðinn bíður hún sallaróleg við gluggann og horfir yfir austurbæ Reykjavíkur. Kannski til marks um þá innri ró sem einkennir okkar konu, enda hefur hún ýmislegt reynt um dagana. Hún fær sér blöndu af kaffi og kakói og lýsir yfir mikilli ánægju með útkomuna þegar við tyllum okkur niður til að hefja spjallið. Ragnhildur er löngu orðin þjóðþekkt, enda meira en 35 ár frá því að hún söng inn á sína fyrstu plötu í samstarfi við Gunnar Þórðarson – Lummurnar. Brunaliðið, Brimkló, Grýlurnar og Stuðmenn fylgdu í kjölfarið og mörg þeirra laga sem hún hefur sungið í gegnum tíðina eru fyrir löngu orðin negld í þjóðarsála. Ekki má gleyma öllum barnaplötunum, smábarnaplötunni Baby, Ragga & The Jack Magic Orchestra og öllum kvikmyndunum sem hún hefur verið í aðalhlutverki og einnig samið tónlist við. Flottur ferill Ragnhildar varð til þess að hún fékk fálkaorðuna margfrægu. Það kom henni í opna skjöldu.
„Ég varð mjög hissa, enda hafði ég alltaf verið með þá hugmynd að þetta væri sérsniðið fyrir gamla karla og þeir gætu nánast gengið að sem vísu að loknu ævistarfi sínu. En núna er komin ný nefnd sem velur og með henni hafa komið nýir straumar, þannig að fólkið sem fær fálkaorðuna er ennþá virkt á sínu sviði. Þetta kom á óvart, skemmtileg stemning og bara mjög kósý partý!”
Ragnhildur er í meistaranámi í Listaháskólanum í tónsmíðum. Hún lauk B.A. gráðu frá sama skóla árið 2008 og tók sér svo tveggja ára hlé frá skóla áður en hún hóf meistaranámið, sem er fremur nýtt af nálinni.
Frábært að fara aftur í skóla
„Í tveggja ára skólapásunni var ég meðal annars svo heppin að fá að semja tónlist við tvö leikrit og tvö massíf dansverk fyrir svið. Það var frábær reynsla. Ég ákvað samt að halda áfram og dýpka B.A.-ritgerðina og settist aftur á skólabekk. Það er spennandi og skemmtilegt að vera í námi. Svo er ég líka dálítið forvitin,” segir Ragnhildur brosandi þegar ég spyr hana um námið.
„Þetta víkkar sjóndeildarhringinn rosalega, forvitnilegar kveikjur á nýjum sviðum listanna og svo er skólinn bara mjög skemmtilegur og fólkið frábært. Maður er alltaf að bæta við sig og það er nokkuð ljóst að því meira sem maður lærir, því minna finnst manni maður vita. Þetta er auðvitað bara forvitni um lífið og allt sem heldur í manni bullandi orku.”
Alþekkt er að listamenn á Íslandi vaða ekki í peningum og það hefur löngum þótt aðdáunarvert að geta hreinlega lifað af listinni einni saman. Ragnhildur segir að þó að fólk verði kannski ekki ríkt af listinni sé hún ekki mikið fyrir strögglumræður því að þú eigir að hafa gaman af því sem þú vinnur við. Það er ríkidæmi og velsæld í sjálfu sér.
Vinnan á ekki að vera ströggl
„Ef þetta er stöðugt ströggl og eintóm leiðindi ætti maður kannski að hugsa sinn gang og fara að gera eitthvað annað. Það er sjálfsagt að hafa fyrir hlutunum og ef vinnan er skemmtileg er hún ekki hark. Það er frábært hvað íslenskt tónlistarfólk er hugað og duglegt í að kynna sína tónlist utan Íslands. Við lifum líka á skemmtilegum tímum þar sem internetið gerir það að verkum að maður getur unnið við tónlist hvar sem er í heiminum. Vissulega er lífsstílinn á Íslandi yfirleitt ekki hár ef þú ætlar að lifa af tónlistinni. Við búum ekki í milljóna manna samfélagi, en margir fá listamannalaun og ná þannig að vinna að sinni ástríðu. Það er nauðsynlegt að bera virðingu fyrir þeirri list sem maður vinnur að og gera sér grein fyrir því að listin er mjög, mjög stór hluti menningarinnar og algerlega ómissandi í samfélaginu okkar. Stundum er eins og hvorki tónlistarfólk né fólk almennt geri sér almennilega grein fyrir þessu fyrr en það berst kannski í tal hvort við ættum að sleppa allri tónlist í samfélaginu. Ég held að flestum þætti það óhugsandi. Svo er oft farið fram á að tónlistarfólk gefi sína vinnu eins og til dæmis í sjónvarpi á þeim forsendum að það þurfi að koma sér og sinni tónlist á framfæri og þurfi ekki aðra greiðslu en að fá slík tækifæri. Það er að sjálfsögðu undir okkur tónlistarfólkinu komið að standa saman og koma þessum málum í lag.
Ragnhildi þykir heldur mikið af hinu góða hvað varðar keppnir í öllum listgreinunum.
„Það er alveg fínt að fólk keppi í hverju sem það vill en að það sé svo til eingöngu í því formi sem listamenn veki athygli á sínum störfum og sýningum er nett fáránlegt. Ég sé fyrir mér eins konar uppskeruhátíðir þar sem allir fái að koma sínu efni að og fjölmiðlar, blöð, útvarp og sjónvarp fjalli um það á alla kanta, hátíðirnar séu svo sýndar í nokkrum hlutum í sjónvarpinu og það fari ekki fram hjá neinum hvað sé um að vera í allri flóru íslenskra lista og menningar. Þannig kæmust allir listamenn að, hvatningin og fjölbreytnin yrði svo miklu meiri. Íslendingar eru nefnilega svo menningarlega þenkjandi og taka mikinn þátt í listageiranum, sækja leikhús, kvikmyndir og tónleika í stórum stíl.
Þjóðin er dómhörð
Fjármálahrunið hefur ekki farið framhjá tónlistarmönnum á Íslandi frekar en öðrum. Sumir hafa talað um að íslenskir menningarviðburðir hafi blómstrað eftir hrun, enda sæki fólk síður langt yfir skammt núorðið. Ragnhildur tekur ekki afstöðu til þess, en hún segir mikil tækifæri geti falist í hruni.
„Ég lít á hrun sem möguleika á uppbyggilegri og nýrri hugsun og ég vil frekar kalla þetta endurskipulagningu en hrun. Í fámennu samfélagi er ekki svo auðvelt að vera prívat með eitt eða neitt og því eðlileg krafa að hlutirnir í rekstri þjóðarinnar séu á hreinu og uppi á borði. Það eru hópar í samfélaginu sem nota ástandið sem nú ríkir til að dæma og jafnvel afsaka alla mögulega og ómögulega hluti. Það eru kannski einmitt þeir sem átta sig ekki á því að hver og einn verður að bera ábyrgð á því sem hann segir og gerir. Það vill gjarnan gleymast hjá okkur Íslendingum um þessar mundir. En það má ekki gleyma því heldur að Íslendingar eru í hópi fárra „hrunþjóða“ sem sýna burði til að taka til hjá sér. Svo erum við dálítið ýkt í eðli okkar og það skapast ákveðin hætta á að við förum of geyst á skrúbbnum og skröpum okkur til blóðs með of mikilli tortryggni og dómhörku að óathuguðu máli. Að skoða hlutina ofan í kjölinn sýnir bara styrk og á það við um flest í lífinu. Það er veikleikamerki að dæma án ábyrgðar og athugunar. Það getur verið erfitt að muna þetta í daglega lífinu og við stöndum okkur að því að dæma hvert annað fram og til baka, í öllum mögulegum og ómögulegum aðstæðum. Við lifum í veröld þar sem við stöndum okkur stöðugt að því að meta hvað sé rétt og hvað rangt, eitthvað sem hverju okkar þykir liggja beint við. Ef hver og einn legði sig fram við að finna hvar hans ástríða liggur og fylgdi henni svo í sannleika, yrði viðfangsefnið spennandi, skemmtilegt og fullt af orku, ekki ásökun á hendur öðrum um bága stöðu. Þetta hljómar kanski of einfalt og létt en sannleikurinn og ábyrgð á okkur sjálfum er nákvæmlega málið.
Forréttindi að vinna við áhugamálið
Ragnhildur er afar sátt þegar hún horfir yfir farinn veg og segist þakklát fyrir að hafa fengið að vinna að sinni ástríðu alla tíð.
„Það virkar kanski eins og forréttindi að vinna við eitthvað sem manni finnst svona skemmtilegt en eins og ég segi þá gæti það verið þannig hjá öllum. Ég hef fengið að kynnast fjölbreytileika lífsins sem er óendanlega frábært. Hver tími hefur sinn sjarma og auðvitað óþægindi með en ég hef líka verið farsæl og þakka fyrir alla reynslu. Mér finnst mjög skemmtilegt að vinna við kvikmyndagerð af öllum toga og hef stundum fengið að njóta mín þar eins og með Stuðmönnum, og Guðnýju Halldórs sem er ennþá toppurinn en til dæmis tíminn með Stuðmönnum var alveg ótrúlega skemmtilegur og hraður. Sú orka sem skapast þegar sá hópur kemur saman er engu lík og það er heiður að hafa fengið að vinna með þessu fólki. Þvílíkir hugmyndasmiðir og gáfnaljós! Við hittumst um daginn út af afmæli Valgeirs Guðjónssonar, eftir nokkurra ára hlé, og það var eins og við hefðum síðast hist í gær.“
Þó að Ragnhildur sé fjölhæf og liðtæk á ýmsum sviðum er tónlistin alltaf í forgangi og hún sér fyrir sér að þannig verði það áfram.
Sölvi Tryggvason
Gagntekin af tónlistarskynjun heyrnarlausra
„Ég er alveg gagntekin af rannsóknarritgerðinni minni, en hún fjallar um það hvernig heyrnarlausir skynja tónlist. Þar er ég að fara aðeins dýpra í málið en ég gerði í B.A. ritgerðinni. Heyrnarlausir hlusta með hjartanu og eru einstaklega tilfinninganæmir. Þegar þeir hlusta sjá þeir stundum myndir, liti og alls konar sögur. Ég segi „hlusta” því að þeir átta sig á því að við hlustum ekki bara með eyrunum heldur öllum líkamanum. Meðvitund okkar er í öllum líkamanum og hún kveikir á undirmeðvitundinni og við finnum til, grátum, fáum gæsahúð, verðum reið eða glöð og svo framvegis. Heyrnarlausir upplifa orkuna frá tónlistinni á mjög svipaðan hátt og þeir sem heyra og eru með opinn huga og hjarta. Við sem höfum heyrn erum „menguð“ af lærdómi, okkur er kennt að upplifa og meta tónlist. Heyrnarlausir kenna okkur að vera ekki með fyrirfram gefnar skoðanir þegar við hlustum á tónlist heldur hlusta bara á sannleikann í sjálfum okkur,“ segir þessi litríka listakona.
