Syndaselur starfar í víngarði Guðs
Ágústa Guðmundsdóttir Harting hefur verið búsett í Bandaríkjunum í tæplega sextíu ár, en ekki er möguleiki að heyra að hún hafi nokkurn tíma farið frá Íslandi. Engu að síður hefur hún sjaldnast búið á stöðum þar sem mikið hefur verið um Íslendinga – ef þá nokkurn – en móðurmálið er henni svo tamt að hún mismælir sig ekki í einu einasta orði – svo maður tali nú ekki um að hún talar ekki með nokkrum útlendum hreim. Ágústu muna margir eftir frá því hún lék ungu bóndakonuna í kvikmyndinni Gilitrutt, sem var frumsýnd síðla á sjötta áratugnum og eins sem fegurðardrottningu Íslands árið 1956. Um tíma var Ágústa meðlimur i Mormónakirkjunni í Bandaríkjunum og vann innan safnaðarins. Í tilefni þess að nú er frambjóðandi repúblikana til forsetaembættis Bandaríkjanna, Mitt Romney, mormóni, fannst Önnu Kristine áhugavert að heyra af afstöðu Ágústu til frambjóðandans – en jafnframt rifja upp lífshlaup hennar og það trúboðsstarf sem hún og eiginmaður hennar hafa gegnt í rúm þrjátíu ár.
„Ég er hreinræktað miðbæjarbarn úr Reykjavík,“ segir Ágústa. „Ég fæddist í því fræga húsi að Bröttugötu 3, Fjalakettinum í september árið 1937 og er því að verða 75 ára – svona allt í einu! Flestum æskuárunum vörðum við systkinin í Vesturbænum og bjuggum til dæmis flest stríðsáranna að Bárugötu 5. Þar leigðu foreldrar mínir, Áslaug Sigurðardóttir og Guðmundur Árnason, efstu hæðina af Þóru, föðursystur minni og hennar góða eiginmanni, Eymundi Magnússyni skipstjóra. Þau hjónin áttu fjögur börn, en við systkinin þrjú vorum þá öll fædd. Næstur á eftir mér er Kristján, sem fæddist að Stóra-Hrauni á Snæfellsnesi, þar sem afi okkar var prestur. Yngstur er svo Sigurður, sem fæddist á Hverfisgötu 59, en við systkinin munum öll best eftir bernskuárunum á Bárugötunni. Þar var náttúrlega algjör Paradís; miðbærinn, höfnin og Landakotstúnið voru okkar aðal leikvellir. En ég er nú orðin svo gömul að ég man vel eftir því þegar Bárugatan var fyrst malbikuð.“
Nánir vinir sem skotnir voru niður
„Á þessum árum þekktum við til flestra sem bjuggu í Vesturbænum. Þá virtist hvert mannslíf hafa haft miklu meiri þýðingu en nú til dags. Kannski er þetta kerlingarleg athugasemd, en svona lít ég samt á þetta! Heimstyrjöldin var auðvitað í algleymingi og við þurftum oft að hlaupa í loftvarnarbyrgi, sem hlaðin voru úr blautum sandpokum. Ég man ennþá vel fúkkalyktina af þeim og var sífellt gagntekin ótta þegar sírenurnar tóku að væla – stundum um miðja nótt. Ég man líka greinilega þegar skipin Goðafoss og Dettifoss voru skotin niður, því við áttum nána vini á báðum skipunum, til dæmis. Ellen Wagle og Berthu Zoëga sem var besta vinkona mömmu minnar. Eymundur maður Þóru frænku var, að mig minnir, á báðum skipunum, og það vakti ótrúlega gleði í miðri sorginni þegar fréttist upp á efstu hæðina á Bárugötu að Eymundur hefði komist af. Við þorðum varla að anda þegar við sáum hann fyrst, vafinn inn í Bretateppi. Hann var eins og einhvers konar ævintýrapersóna fyrir okkur börnunum. Líkt og Robinson Krúsó sem loks komst af af eyðieyju.“
Sigga stóð á haus!
„Eins og ég nefndi áður voru foreldrar mínir Guðmundur Árnason málverkasali og Áslaug Sigurðardóttir kona hans. Pabbi átti þá sína eigin verslun, Járn og Gler, sem var á Laugavegi 70. Hann var líka flinkur speglagerðarmaður og var ilmandi af lakki þegar hann kom heim á kvöldin. Og svo ilmaði hann auðvitað líka af neftóbaki sem hann veitti sér í ríkum mæli allt fram á nítugasta og sjöunda ár! Síðar vann pabbi í Rammagerðinni í Hafnarstræti við innrömmun og enn síðar á sínu fræga rammaverkstæði og listagalleríi á Bergstaðastrætinu – þar sem mikið var um hann skrifað.
Á Bárugötunni var svo Loftur ljósmyndari sem rak sitt stúdíó á fyrstu hæðinni, svo þetta var frekar marglitur og litríkur hópur sem þarna bjó. Við leigðum sjómönnum út tvö af þremur svefnherbergjum okkar og einnig konu sem hét Sigríður Brynjólfsdóttir og var fulltrúi í Landsbankanum. Hún var oft kölluð „Sigga Brynka“ en við kölluðum hana aldrei annað en Siggu Brynjólfs. Hitt þótti okkur dónalegt í meira lagi. Sigga var mikill karakter og var meðal þeirra fyrstu sem iðkuðu jóga á Íslandi. Við sáum hana oft standa á haus þótt hún væri orðin sextug! Þetta þótti okkur systkinunum nú aldeilis framandi og mjög skringilegt. Við Kristján og Sigurður byrjuðum strax að setjast í Lótus stellingar, en vissum svo ekkert hvað við áttum að gera næst!“
Ballerína
En Ágústu þótti ballett heldur tilkomumeiri en jóga og fór að sækja balletttíma:
„Fyrst sótti ég ballettæfingar í ókláruðu Þjóðleikhúsinu, enda var allt stopp í stríðinu, en síðar fór ég í ballettnám til Sifjar Þórs og Sigríðar Ármann. Ég var svo valin yngsti dansarinn þegar leikhúsið var vígt árið 1950 með Nýársnóttinni, Íslandsklukkunni og Fjalla-Eyvindi. Leikritin voru sýnd í rúmlega eitt og hálft ár, svo það má segja að ég hafi kunnað allar rullurnar utan að í öllum þremur stykkjunum þegar yfir lauk! Ótrúleg upplifun, Þjóðleikhúsið. Ég var þarna líka „aðstoðarkona“ Ævars Kvaran, sá um að reima hann inn í lífstykkið, því hann var svo feitur, en ég svo sterk. Enda mikið fyrir að dansa og klifra eins og fjallageit upp á húsaþökum, bílskúrum og öðru slíku. Ég var þá orðin tólf ára dama.“
Sterkt systkinasamband þótt heimsálfur skilji
„Þótt Kristján væri fjórum árum yngri en ég, og Sigurður fimm árum, vorum við alla tíð mjög samrýmd. Við höfum alltaf haft mjög sterkt einhvers konar „sálar-samband“, jafnvel þótt heimsálfur hafi aðskilið okkur mestalla ævi. Þegar við hittumst, er eins og enginn tími hafi liðið frá því við vorum krakkar á Bárugötunni, eða í Sogamýrinni, þar sem við slitum táningsskónum. Mamma var oft heilsuveil, svo ég draslaðist mikið með bræðurna og þeir voru náttúrlega strax miklir uppfinningamenn, seldu til dæmis aðgang á 25 aura á síðuna að leyni-dagbók minni, þar sem ég úthellti öllum mínum fínustu tilfinningum! Dagbók sem ég hélt að væri örugglega vel falin í einu skúffunni sem ég átti. Við systkinin höfðum og höfum enn alls konar orðatiltæki okkar i milli og þurfum stundum ekki nema að segja fyrstu setningu í prívat bröndurunum og endurminningunum til að skellihlæja. Við erum öll miklar eftirhermur – lærðum þá snilld af föður okkar – og vorum oft miskunnarlaus í að herma eftir og uppnefna fólkið í Sogamýrinni með þeim afleiðingum að þetta loðaði stundum ævilangt við þessi fórnarlömb „sköpunargáfu“ okkar. Veslings, blessað fólkið!”
Listamannamiðstöðin
„Heimili okkar var oftast fullt af gestum. Bæði var nú fjölskylda pabba mjög stór, ellefu systkini, eða allt „Stórahraunsfólkið“, og þar við bættust flestir listamenn í Reykjavík og nágrenni; heimilið var einskonar miðstöð fyrir málara, leikara, skáld, tónskáld og rithöfunda; og eins líka fyrir heilan mannfjölda sem flæktist með. Það var svolítið erfitt í þessu litla húsnæði á Sogaveginum að gera heimaverkefni fyrir skólann. Oft var gleðskapurinn rétt að enda þegar við börnin urðum að stinga okkur út í myrkur og hríð og húkka eitthvert farartæki –stundum bara skafarann – niður í Laugarnesskóla. Heimilið okkar var púra bóhemaheimili þótt okkur fyndist sjálfum það vera mjög eðlilegt. Samt var alltaf einhver fastur, hefðbundinn grundvöllur þar undir – þrátt fyrir allt og allt. Mér finnst auðvitað hryllilegt að hugsa til margs sem skeði þarna, en yfirleitt finnst mér ég hafa verið mest Guðs blessaða manneskjan á Íslandi fyrir að hafa fæðst inn í okkar litlu fjölskyldu. Ætli flestir hugsi ekki þannig líka um sínar fjölskyldur?“
Forlagaspádómur?
„Í Sogamýrinni sváfu Kiddi og Siggi í kojum, en ég á litlum „dívani með haus“ í sama herbergi. Mamma og pabbi sváfu á svefnsófa i stofunni. Fyrstu árin þarna var aðeins kolavél til upphitunar og kalt vatn úr krana og aldrei höfðum við baðkar eða sturtu. Nú finnst mér ég vera að segja frá miðaldafólki!
„Við systkinin þrjú“ eins og við kölluðum okkur, lékum oft leikrit á kvöldin, bara svona okkar á milli, þar sem ég brá mér oftast í hlutverkið „Nýja mamma frá Ameríku“ – bræðrum mínum til mikils áhuga og spennings. Ekki grunaði mig þá að ég ætti eftir að flytjast alfarin til Ameríku nítján ára gömul. Þetta var eins og einhver forlagaspádómur.
Núna um daginn, voru Siggi bróðir og Ineke kona hans hér hjá mér í Bandaríkjunum að sjá barna- og barnabarnabörnin mín í fyrsta skipti! Þau höfðu ekki komið á heimili mitt í Ameríku í meira en þrjátíu ár. Við systkinin vorum eins og tvær brunaliðsslöngur á fullu – að skiptast á endurminningum, segja sögur og filósófera! Þetta var einhver besta vika lífs míns.
Ég hef heldur aldrei séð stóran hluta af niðjum bræðra minna, sem búa í Reykjavik, Hollandi, Svíþjóð, London og víðar. Mamma sagði oft: „Hvað hef ég gert af mér til þess að verðskulda að öll börnin mín þrjú fluttu til útlanda?“ Elsku mamma mín, þetta var henni skiljanlega svo sárt. En svo flutti Kristján bróðir minn heim frá Hollandi með alla fjölskylduna og hún fékk að hafa þau í Reykjavík þangað til hún dó.
Mamma var munaðarlaus sjálf, utanhjónabandsbarn Sigurðar skálds Sigurðssonar fra Arnarholti. En hún var tekin i fóstur á áttunda ári af Ingunni föðursystur minni og Kristjáni Einarssyni, hennar yndislega manni. Hún var þá búin að missa móður sína sem dó af barnsförum. Á heimili Ingunnar og Kristjáns hitti mamma pabba i fyrsta sinn þegar hún var sjö ára gömul. Þau giftust þegar hún var tvítug og voru gift i 71 ár.
Það er ekki nokkur leið að lýsa mömmu, hún var stórbrotnasta manneskja sem ég hef þekkt, full af gáfum, blíðu, ást, – stundum skapi – en „opin fyrir öllu háu“ eins og afi Sigurður komst að orði í Hrefnu-kvæðinu. Enda hét hún Áslaug Hrefna Sigurðardóttir. Hún var besta vinkona mín alla tíð.“
Að teikna hálf nakinn karlmann
„Skólaganga mín á Íslandi var af afskaplega skornum skammti. Hún byrjaði með tímakennslu hjá Svövu í gamla Valshúsinu, þar sem ég eyddi mörgum stundum lokuð inni í geymslu fyrir að hafa svarað einhverju abstrakt svari við venjulegri spurningu. Ég var löngu búin að læra að lesa og hafði alls enga hugmynd um hvers vegna þessi bústna og dökkbrýnda manneskja var alltaf að slá á fingurgómana með reglustiku og skipa mér i geymsluna. En ég gerði nú samt gott úr þessu með því að stelast í molasykur sem hún geymdi þarna í stórri krukku. Molinn var mikill munaður á Íslandi árið 1943. Siðar fór ég í Miðbæjarskólann og gekk yfir frosna Tjörnina á vetrum, eins og öll góðu börnin i Vesturbænum. Síðan í Laugarnesskólann, en endaði svo með að falla eftir tvö ár i Versló, þeim al-versta skóla sem unnt var að velja fyrir manneskju eins og mig, sem getur ekki reiknað. Ég tók samt mjög hátt próf í öllum tungumálunum, en féll svo skart i reikningi, að skólastjórinn, hann Jón Gíslason heitinn, kallaði mig inn á skrifstofu til sín einungis til að hrista hausinn og stara á mig sem algjört viðundur.
Ég átti samt uppáhaldskennara þarna, hann Inga Þ., sem kenndi mér íslensku og hana Guðrúnu Helga sem kenndi mér ensku. Ótrúlega einstök bæði tvö. Svo var ég talin vera með eitthvert myndlistar-talent, svo ég grátbað um að fá að fara í myndlistarskóla í Reykjavík. Það entist nú aðeins þangað til að pabbi komst að því að við værum látin teikna hálf-nakinn karlmann. Hann taldi þetta alls ekki öruggt andrúmsloft fyrir sína saklausu dóttur og reif mig strax úr skólanum. Síðan hef ég nú verið að mála svona með höppum og glöppum, en er samt með svo hárfínan smekk á myndlist, að ég losa mig við myndirnar sem fyrst og tek loforð af öllum að segja aldrei hver hafi málað þær!“
En hvernig voru unglingsárin, hvert fórstu til dæmis til að skemmta þér?
„Ég „skemmti“ mér ekki beint á unglingsárunum, nema með hjólatúrum í Sogamýrinni og reiðtúrum með Ingu Larsen vinkonu minni á Hjalla sem átti hesta. Ég er mikið náttúrubarn og algjörlega vitlaus í dýr; ég elska hunda, ketti og hesta, og lifði mig inn í reiðmennskuna og smá-búskapinn á Hjalla og síðar á Engi i Mosfellssveit. Auðvitað fór ég stundum á böll, aðallega á skólaböll, en mér var yfirleitt sjaldan boðið upp. Ég var svo hávaxin og mjó og gekk ekkert í augun á Íslendingum fyrr en ég fullorðnaðist. Þá hafði ég engan frið fyrir þeim!!! Ég er heldur engin vín- og partýmanneskja. Var sama og ekkert „úti á lífinu“. Ég smakkaði aldrei vín fyrr en ég var komin yfir tvítugt og fannst það hryllilega vont. Ég hef aldrei vanist því, Guði sé lof. Samt finnst mér gott að fá mér glas af góðu léttvíni með matnum, en það kemur ekki oft fyrir – og auðvitað aldrei í þau ár sem ég var mormóni, því mormónski guðinn hefði útskúfað mér. Að eilifu!“
Nítján ára móðir í hjónabandi
„Svo gifti ég mig i fyrra skiptið – alltof ung. Aðeins af einhverjum barnaskap. Ég hitti hann i ameríska sendiráðinu þar sem hann vann í hernum, en ég var bara að gera símaat í honum með vinkonu minni, henni Dúddu í Réttarholti. Við þóttumst tala súper-flotta ensku og Guð má vita hvað við böbbluðum! Ég var bara 16 ára stelpuskott, en hann 25 ára. Nú fatta ég að þetta gat verið tukthússök fyrir hann, en við giftumst svo árið 1956, þá var ég orðin 19 ára og búin að fæða honum son. Ég var þá líka orðin fegurðardrottning Íslands 1956, og var á leið til London i Miss World keppnina. Ég var einnig búin að leika aðalhlutverkið i barnakvikmyndinni hans Ásgeirs Long: Gilitrutt, sem Jónas heitinn Jónasson leikstýrði.“
Og það er gaman að geta þess hér að af og til hefur blaðamaður fengið símtöl frá konu sem spyr hvort ég viti hvort Ágústa sé á leið til landsins: „Viltu þá biðja hana að hringja í Gilitrutt," segir Martha Ingimarsdóttir!
Fegurðardrottning Íslands 1956
Ágústa er alls ekki áfjáð í að segja mér frá þátttöku sinni í Fegurðarsamkeppni Íslands og ferðinni á Miss World til London árið 1956, en þegar ég segi henni að Heiðar Jónsson, snyrtir og flugliði, hafi haft mikið fyrir að finna myndir af henni fyrir Fréttatímann, samþykkir hún það:
„Dag nokkurn sat eitthvert fólk að drekka kaffi hjá mömmu og pabba í Sogamýrinni og ég vissi ekki fyrr en búið var að skrá mig í Fegurðarsamkeppni Íslands. Ó, biddu fyrir þér, ég get varla minnst á þetta! Ég var þarna nýbúin að eignast son minn, Earl, og fannst þetta algjör firra. En svo vann ég keppnina, norpandi á sundbol í jökulkulda úti í Tívolí fyrir framan þúsundir manna. Einhvern veginn komst það inn í hausinn á mér að ég væri númer fimm, svo ég varð dauðskelkuð þegar Arna Hjörleifsdóttir, fegurðardrottning frá árinu áður, þrýsti kórónu á höfuðið á mér og mannfjöldinn klappaði af öllum krafti. Þetta var fyrsta Ungfrú Ísland krýningin sem fór fram á Íslandi. Kórónan var haglega gerð Hjá Báru, en fyrri „drottningar“ höfðu bara fengið blómvendi!“
Í yfirliði í myndatöku fyrir Miss World
Svo fórstu í keppnina Miss World í London og þar steinleið yfir þig. Margir héldu að þú hefðir gert þetta viljandi til að dómararnir tækju nú betur eftir þér – en hver er sannleikurinn?
„Fólk sem þekkir mig vel mundi aldrei spyrja að þessu. Ég er að eðlisfari mjög feimin manneskja og lítið fyrir að láta á mér bera. Nú hef ég séð myndir af þessu á netinu og alls staðar er ég að reyna að fela mig fyrir aftan hinar á sviðinu í Mecca Dancing. Málið var, að mér var stillt upp á flygil klukkan sjö að morgni til að ljósmyndarar fengju að klikka nægju sína af myndum fyrir bresku blöðin. Ég er ekki frægur morgunhani, en fann allt í einu að mig snarsvimaði. Ég ætlaði því að mjaka mér afskaplega pent ofan af píanóinu, en rann til á sleipu gólfinu og hreinlega datt og rotaðist! Auðvitað óskaði ég þess að ég væri dauð, en Bretarnir hefðu átt að senda eftir lækni eins og skot, en svona var nú farið með heilahristing þar; ég var lengi með stóra kúlu á höfðinu.”
Bjó með kakkalökkum í Bandaríkjunum
„Eftir heimkomna frá London fluttumst við Glenn um hávetur til Vestur-Virgínu, þar sem hann var fæddur og uppalinn og það var hroðalegt kúltúrsjokk fyrir mig. Ég þjáðist svo af heimþrá að ég varð fárveik á sál og líkama. Síðan fékk Glenn atvinnu í grennd við Washingon D.C. og þá tók nú ekki betra við. Við bjuggum í pínulitlum, niðurgröfnum kjallara, fullum af kakkalökkum, en ég er pödduhræddasta manneskja í heimi! Þarna varð síðar ógurlegur hiti og mikill raki; mér lá við köfnun. Auðvitað var heldur engin loftkæling á þessum tíma. Glenn var mjög harður við mig, lamdi mig svo oft, að ég hringdi stundum í íslenska sendiráðið til Thors og Ágústu í leit að hjálp. Loksins, rétt fyrir jólin 1957, gafst ég upp og fór aftur með son minn til Íslands. Ég hét því að ég skyldi aldrei tala við annan Ameríkana á lífsleiðinni. Ég átti nú eftir að brjóta það heit, Guði sé lof, því ég hitti seinni mann minn, mína stóru ást í lífinu, Daniel Harting, í boði í ameríska sendiráðinu aðeins nokkrum vikum seinna. Ingunn föðursystir mín hálf manaði mig til að fara í þetta boð, sem ég var búin að hafna. Við Dan erum nú búin að vera gift í yfir fimmtíu ár og eigum fimm börn og þrettán barnabörn, og nú eru tvö barnabarnabörn komin í hópinn! Þetta var auðsjáanlega örlagaríkasta boð sem mér hefur verið boðið í!
En heldurðu sambandi við íslensku vinkonurnar frá því þú varst barn og unglingur á Íslandi?
„Já alltaf! Magnfríður (Dúdda) vinkona mín úr Sogamýrinni, hefur heimsótt mig til Bandaríkjanna mörgum sinnum. Það hefur verið ómetanlega skemmtilegur tími og ég vona að það sé ekki liðin tíð – þótt við séum báðar orðnar gamlar kerlingar. Við erum búnar að þekkjast síðan ég var fimmtán ára. Svo er síminn nú stór hluti af lífi mínu. Ég hringi í frænkur mínar og vinkonur, og þær oft í mig og við skiptumst á mataruppskriftum og spjöllum bara eins og við séum í sama hverfi. Heimshaf getur ekki komið í veg fyrir góða vináttu.“
Elsta syninum stolið úr fangi móður sinnar
Nú ólst elsti sonurinn, Earl, sem er flugmaður, ekki upp hjá ykkur Dan. Hvers vegna var það?
„Þegar við Dan vorum búin að eignast annan son, Lance Kristján, og flutt til Flórída, var Earl sonur minn tæplega þriggja ára á Íslandi hjá mömmu, því Glenn var búinn að hóta mér „blóðhundum“, svo ég þorði ekki annað en senda barnið til mömmu. Að hafa barnið hér í Bandaríkjunum fannst mér alveg óhugsandi eins og málin stóðu. Loks bað ég mömmu að færa okkur hann til Flórída, en ekki fyrr en Glenn var búinn að heita mannorði sínu um að taka hann aldrei frá mér. Hann sveik auðvitað það göfuga loforð, eins og flest önnur, kom til Flórída og stal barninu beint úr fanginu á mér. Við keyrðum svo, ásamt mömmu, í hitalausum lánsbíl á ísköldum nóvemberdegi og leituðum að honum í allri Washington borg og uppi i fjöllum í Vestur Virginíu. En allt án árangurs. Það var ekki fyrr en Glenn trúlofaðist annarri konu sinni, að hún hafði meðaumkun með mér og lofaði mér að heimsækja barnið mitt. Ég var líka búin að ganga i gegnum ömurlegan skilnað, þar sem Glenn hótaði að reyna að taka son okkar Dans líka, því hann gaf ekki eftir skilnaðinn. Algjört „blackmail“, sem var hægt á þeim árum. En nú hefði hann verið rekinn úr öllum réttarsölum með sínar heimskulegu ásakanir.“
Mannkynið orðið bremsulaust
Earl var stolið frá Ágústu og Dan og sársaukinn var mikill. En þeim var samt ætlað stórt hlutverk sem foreldrar og börnin þeirra eru fimm.
„Við erum nú heppin með okkar börn og barnabörn, Guði sé lof. Ekki að þau séu öll fullkomin! Þetta er bara orðinn svo ljótur heimur og fólk orðið guðlaust og snargalið, finnst mér. Mér finnst eins og mannkynið sé búið að missa allar bremsur, orðið siðblint og vitskert yfirleitt. Maðurinn á jörðinni er orðinn eins og einhver skrípamynd af sjálfum sér. Auk sonar míns Earls, sem býr i Virginíu og á fimm börn, eigum við Dan saman fjögur börn. Þau eru Lance Kristján, sem býr hér í Indíana og er giftur yndislegri konu frá Eþíópíu sem heitir Kidist. Þau eru enn barnlaus, en við vonum samt að það breytist. Lance kennir eðlisfræði hér við háskólann og gerir upp hús í tómstundum sínum, frá Viktoríu-tímabilinu. Mjög listrænn!
Næst er Kim Elísabet, sem býr í Kentucky. Maðurinn hennar er kennari i unglingaskóla þar. Hún á börnin Katherine Emily, sem var að eignast litla dúllu, Hadley Corinne, og soninn Connor James, sem er fimmtán ára séní. Kim málar, ljósmyndar, kennir leikfimi, rekur listagallerí og er formaður The Ohio River Art Guild. Hún á hesta, hunda og ketti og er mikil atorkukona. Sherry Ása býr rétt hjá okkur. Hún á fjóra stráka og rekur mikið og stórt heimili. Tvíburarnir hennar, Steven og Brian, eru báðir í hernum og eru búnir að vera nokkrum sinnum í Afganistan. Daníel sonur hennar er leikari og dansari og Michael, sem er elstur, er lærður kvikmyndagerðarmaður. Hann á konuna Heather June og einn son, Archer, sem er tveggja ára. Yngsta dóttir okkar er svo Katherine Heather. Hún býr í Cinncinati í Ohio og við erum alltaf að reyna að búa aftur í sömu borg, því við erum ekki bara mæðgur heldur líka hálfgerðar tvíburasystur! Heather er ótrúleg listmanneskja, snillingur í olíu- og vatnslitamyndum og kennir myndlist á mörgum stöðum. Hún er gift einstökum manni, Dwayne Job og þau eiga tvö yndisleg börn, Erik Samuel og Victoriu Grace. Þetta er nú öll fjölskyldan mín upptalin hér, svo það hlýtur að vera augljóst að ég flyt aldrei aftur heim til Íslands þótt „hugurinn beri mig stundum hálfa leið“, eins og segir í þulunum hennar Theodóru Thoroddsen vinkonu minnar.“
Lét blekkjast af mormónum
Þú starfaðir innan Mormónakirkjunnar í mörg ár og fylgdir öllum þeirra siðum og reglum. Einn daginn varstu svo bara hætt…
„Ég lét blekkjast af mormónum árið 1966, því orðatiltækin eru þau sömu og í kristni, en meiningin samt allt önnur; ég hélt að þetta væri hákristið fólk og við ólum börnin okkar upp í mormónatrú í mörg ár. En er ég að segja að þetta sé slæmt fólk? Nei, alls ekki! Hinsvegar eru mormónar, alveg eins og Vottar Jehova, blekkt fólk. Það „les“ stundum Biblíuna, en túlkar hana vitlaust. Þeir bæta líka við hana sínum eigin bókum og ritum. Vottarnir hafa breytt Biblíunni til þess að gera ekki Krist að Guði, heldur bara að engli. En mormónar, sem halda að þeir séu á leið með að verða Guðir, hafa breytt honum í „son guðs“ sem var fæddur þegar Guð kom og hafði líkamleg mök við dóttur sina, Maríu mey! Allt annar Jesús, allt annar boðskapur. En báðir þykjast vera „þeir einu“ kristnu menn á jörðinni! Ég ætla nú ekkert dýpra út í þetta hér, en yfirleitt eru Íslendingar orðnir ólæsir á Biblíuna, eins og flestir í þessum heimi og því í mikilli hættu fyrir falsspámönnum af öllum tegundum.
Nú erum við hjónakornin búin að vera í fullu kristilegu starfi, einskonar trúboði, í rúmlega þrjátíu ár, sem nefnist Familes against Cults of Indiana. Við hjálpum fólki að komast út úr villutrúarflokkum og gefum upplýsingar, predikum, kennum hér og þar og förum yfirleitt bara þær leiðir sem Guð sendir okkur – hvar og hvert sem er. Þetta hefur verið rosalega mikið starf, en hefur veitt okkur mikla hamingju og gleði þegar við sjáum fólk komast úr gildrunni til dæmis mormónisma, Vottum Jehóva og slíkum hjátrúm. Það gengur stundum beint inn í frelsandi faðminn á Jesú Kristi Biblíunnar og kynnist loks hans óviðjafnanlega fagnaðarerindi! Við erum búin að hjálpa hundruðum – kannski þúsundum, því við vorum með útvarpsþátt í tíu ár og höfum gefið út mánaðarlegt rit, sem er frítt, í hartnær þrjátíu ár.”
Í hættu frá mormónum
En nú veit ég af fólki sem hefur látið af mormónatrú og gengið úr söfnuði Votta Jehóva hér og það reyndist þeim síður en svo auðvelt. Upplifðuð þið erfiðleika?
„Já, það er ekki auðvelt að sleppa undan þeim. Það er mikið átak, það þarf mikla hjálp og andlegan styrk sem kemur auðvitað frá Guði sjálfum. Þegar augu okkar opnuðust, helst með því að lesa Biblíuna eins og hún kemur fyrir, byrjuðum við að fá skriflegar hótanir um líflát, steina i gegnum glugga, sleggju á bílinn, óhugnanleg símtöl og svoleiðis. Um leið og við byrjuðum að uppljóstra hverju þeir trúa og hvað þeir gera í leynimusterum sínum, vorum við í hættu og í algjörri útskúfun. En fjandmenn okkar hafa oft orðið að vinum sem komust út úr ósköpunum á endanum og ganga nú um sem frelsað fólk í einskærri og hreinni trú á Jesú Krist. Það er það langbesta sem maður getur orðið vitni að í lífinu – finnst mér. Algjörlega þess virði að illa sé talað um mann!“
Hvernig hélstu styrk þínum?
„Meðan ég glímdi við þetta, fékk ég bullandi magasár og gat ekki borðað. Ég byrjaði líka að fá fjölvefjagigt og annað slíkt. Aðeins fólk sem hefur gengið í gegnum þetta skilur hvað ég meina, því það er ekki hægt að útskýra heilaþvott. Annars get ég oft grátið vegna fólks sem gengur úr svona söfnuðum en fær enga sáluhjálp og öðlast aldrei trú á hinn sanna Jesú Krist í staðinn. Það fólk verður oft biturt, þunglynt og fremur jafnvel sjálfsmorð. Flest hefur það óbeit á „Guði“.“ Það leita líka margir foreldrar til okkar, því þessir flokkar splundra fjölskyldum og valda oft að hjónaskilnuðum. Það eru þúsundir slíkra safnaða í Bandaríkjunum og víðar og við erum alltaf að kynnast nýjum og nýjum sem við höfum aldrei heyrt um áður. Þetta á eftir að versna, því er spáð greinilega í Orði Guðs, Biblíunni.“
Romney heldur að hann þróist í að verða Guð
En hvað með forsetakjör í Bandaríkjunum? Þú býrð í ríki þar sem margir eru repúblikanar – geturðu hugsað þér að kjósa frambjóðandann, Mitt Romney, sem er mormóni?
„Nú jæja, allir trúa á eitthvað og það mundi þykja undur hér ef einhver sannkristinn maður væri í forsetakjöri. Obama „trúir“ – en ekki á neitt sérstakt, held ég; það er mikið móðins núna! Mormóninn Romney, sem heldur að hann þróist í að verða Guð, heldur líka að hann sé að uppfylla spádóm Josephs Smith, sem hann spáði áður en hann var myrtur í fangelsi árið 1844. Hann spáði að bandaríska stjórnarskráin myndi hanga á bláþræði og vera bjargað á síðasta augnabliki af prestareglu mormóna! Nú iða mormónar í skinninu af spenningi að sjá hvort þetta rætist. Aðalfréttin upp á síðkastið er hinsvegar um hundinn hans, Romney, sem var bundinn á bílþaki og ekið með á ofsahraða í tólf klukkustundir þangað til það runnu úr honum hægðirnar yfir allan bílinn af stressi. Romney bara fitjar upp á sitt plasttrýni og segir: „He liked it!“. Megi Drottinn hjálpa Bandaríkjunum!“
Ekki sértrúarsöfnuður heldur mafía
En verði hann kjörinn forseti, heldurðu þá að margt muni breytast í Bandaríkjunum?
„Mormónar hafa alveg ákveðna pólitíska stefnu: þeir hafa frá upphafi kennt að spámaður þeirra og tólf postular hans, muni einhvern dag ráða yfir öllum Bandaríkjunum. Bandaríkin yrðu þá að „theocracy“ – stjórnað af Guði eða guðum, með forsetaráð mormóna á valdastóli. Úthlutun matvæla og annars slíks væri þá gerð samkvæmt „verðugleika“ fólks gagnvart Mormónakirkjunni. Þeir kalla þetta „The United Order“, en margar bækur hafa verið skrifaðar um þessa áætlun þeirra – og þetta er ekkert nýtt”
En ef Mitt Romney verður forseti, hvað telur þú að hann muni ganga langt í að framkvæma þessa áætlun?
„Við vitum að Mormónakirkjan er bæði voldug og býr yfir gríðarlega miklum auði. Það er lauslega áætlað að hún taki inn yfir 20 milljarða dollara á ári – aðeins af fjárfestingum sínum. Hún á landareignir, járnbrautakerfi, fjölmiðlakerfi og ótal fyrirtæki sem hún kaupir og selur daglega. Mormónar eru búnir að kaupa fleiri milljónir hektara af gróðurlandi og ráða næstum einir yfir allri sykurframleiðslunni í heiminum. Kirkjan er ekki bara einhver „sértrúarflokkur í villta vestrinu“ eins og sumir halda. Nei, þetta er mikil mafía og fólk kemst fljótt á snoðir um það þegar það flytur til Utah. Því er erfitt að komast nokkuð áfram þar ef þú ert ekki mormóni. Mitt Romney er æðsti prestur innan kirkjunnar; hann hefur gegnt biskupsstarfi og var trúboði, sendur til Frakklands sem ungur maður. Hann hefur svarið eið og lofað að hlýða algjörlega spámönnum kirkjunnar „eða láta líf sitt“. Ég tók þennan sama eið í leynimusterinu í Washington D.C. fyrir mörgum árum – og eins fyrir hönd látinna ættingja minna í musterinu fræga í Salt Lake City, Utah. Ég veit því alveg hvernig það fer fram og mér rennur kalt vatn milli skinns og hörunds við tilhugsunina um að mormóni verði hugsanlega forseti Bandaríkjanna. Þetta verður í fyrsta skipti síðan ég varð amerískur ríkisborgari, að ég mun ekki taka neinn þátt í forsetakosningunum.“
Byssueign komin út í öfgar
Annað málefni sem mikið hefur verið fjallað um: Fjöldamorðin í kvikmyndahúsi í Colorado. Hvað finnst þér um byssueign Bandaríkjamanna?
„Í bandarísku stjórnarskránni er eitt af aðalatriðunum að fólk megi bera vopn. Þetta þykir jafn nauðsynlegt hér og trúfrelsi, málfrelsi og annað einstaklingsfrelsi. Það getur auðvitað komið í veg fyrir að einhver einræðiskúgun gæti komist á fót hér, því þetta er stórt og voldugt land sem er eins og heil heimsálfa. Þótt ég eigi ekki byssu á mínu heimili og muni aldrei eiga, þá finnst mér að hver maður eigi að hafa kost á að geta varið sig fyrir innrás á heimili sitt og annað slíkt. En nú er þetta, eins og allt annað, alveg komið út í öfgar. Hver og einn geðsjúklingur getur bara pantað stríðsvopn, sprengjur, táragas, eiturefni og hvað sem er á Internetinu og látið senda sér það heim. Samfara bremsuleysinu, guðleysinu og takmarkaleysinu, er þetta ógnvekjandi „frelsi“ sem verður einhvern veginn að takmarka. Samt mundi ég líklega ekki vilja breyta frelsinu til sjálfsvarnar, dýraveiða til matar og svo framvegis.“
Þakkar Guði fyrir fyrirgefninguna
Við beinum talinu aftur að Íslandi og öðrum hlutum sem skipta Ágústu miklu máli. Hún missti foreldra sína með stuttu millibili og ég spyr hana í ljósi þess að hún sagði áðan að hún og mamma hennar hefðu verið svo nánar, hvort ekki hefði verið erfitt að vera svona langt í burtu þegar kallið kom?
„Jú, það var eiginlega það erfiðasta í öllu mínu lífi. Við mamma vorum svo nánir vinir, að við máttum helst ekki af hvor annarri sjá. Hún var samt dugleg að heimsækja okkur og pabbi stundum líka, en mér fannst þau alltaf of langt í burtu og við alltaf vera að kveðjast. Þetta var orðin tragedía eftir að mamma fékk heilablóðfall og eins þegar hún lést. Þá gat ég ekki fylgt henna til grafar, því ég komst ekki frá Dan mínum sem var líka búinn að fá alvarlegt slag og var mikið veikur.“
Er eitthvað í lífinu sem þú sérð eftir?
„Já vissulega! Það er mikill hroki í fólki sem segist ekki hafa viljað breyta neinu sem það hefur gert á langri ævi. Þvílík heimska og sjálfsblinda! Ég fyrirverð mig fyrir svo margt sem ég hef gert rangt og þakka Guði fyrir fyrirgefninguna sem ég finn daglega og fyrir fullt og allt frammi fyrir krossi Jesú Krists. Hann keypti mig háu verði, sem og alla sem til hans koma í sannri iðrun og trú.“
Fyrir hvað ertu þakklátust?
„Guð hefur gefið mér svo margt að ég verð oft ringluð við að hugsa um hvað ég eigi helst að þakka honum; það tekur mig oft óratíma að telja það upp. Samt er ég þakklátust honum fyrir að hann opinberaði fyrir mér sannleikann um Jesú Krist, frelsaði mig og eins að við björguðumst öll fjölskyldan út úr villutrú Josephs Smith. Því miður gerist slíkt ekki hjá öllum.“
Hvað hefur gefið þér mest í lífinu?
„Að vera kristin, Íslendingur og Ameríkani, eiga stóra og fallega fjölskyldu- og hafa fengið gæfu til að mega starfa i víngarði Guðs með því að bjarga ótal öðrum úr gildrum sem leiða til tortímingar. Fyrir svona venjulegan syndasel, er þetta mesta kraftaverkið.“
Anna Kristine
.(JavaScript must be enabled to view this email address)
