Hæstaréttardómarar njóta óeðlilegra sérréttinda
Hæstaréttardómarar njóta óskertra launa frá 65 ára aldri, kjósi þeir að láta af störfum. Þeir þurfa því ekki að fara á eftirlaun líkt og aðrir starfsmenn ríkisins. Á síðustu þrjátíu árum hafa sautján af tuttugu dómurum látið af störfum fyrir 67 ára aldur. Þrír hafa starfað til 67 ára aldurs eða lengur.
Stjórnlagaráð hefur lagt til afnám þessarar sérreglu í tillögum sínum um breytingu á stjórnarskránni. „Upphaflegur tilgangur þessarar reglu um afsögn dómara gegn fullum launum var ekki að tryggja dómurum sérréttindi,“ bendir Gísli á. Reglan var tekin úr dönsku stjórnarskránni en var breytt í Danmörku árið 1933 þegar þessi sérréttindi hæstaréttardómara voru afnumin þar í landi og dómarar fóru á eftirlaun við sjötugsaldur. „Upphaflegi tilgangurinn var að bæta dómurum þann mismun sem þá virðist hafa verið á eftirlaunarétti þeirra og annarra embættismanna þannig að þeir færu ekki á vonarvöl við starfslok og að tryggja dómara gegn þrýstingi af þeim sökum,“ bendir Gísli á.
Í 61. grein stjórnarskrárinnar segir: „[...] má veita þeim dómara, sem orðinn er fullra 65 ára gamall, lausn frá embætti, en hæstaréttardómarar skulu eigi missa neins í af launum sínum.“ Í stjórnarskránni er því ekki kveðið á um að hæstaréttardómarar skulu njóta fullra launa til æviloka en hefð hefur skapast um túlkun og framkvæmd þessarar greinar sem gerir það að verkum að hæstaréttardómarar halda fullum launum í stað þess að fara á lífeyri við starfslok.
Árið 2003 voru samþykkt umdeild lög um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismenn og hæstaréttardómara. Í þeim er tekið fram að lífeyrisréttur samkvæmt þeim eigi ekki við um þá dómara sem fá lausn skv. 61. gr. stjórnarskrárinnar. Er það eðli málsins samkvæmt því að sögn Sigurðar Líndal prófessors í lögum geta venjuleg lög ekki breytt ákvæðum stjórnarskrárinnar.
Í athugasemdum við frumvarp laganna frá 2003 kemur fram að flestir dómarar við Hæstarétt hafi setið þar fram yfir 65 ára aldur en fengið þá lausn á grundvelli 61. greinar stjórnarskrárinnar og haldið fullum embættislaunum til æviloka. Því sé talið ólíklegt að hæstaréttardómarar nýti sér ákvæði til eftirlauna samkvæmt hinum nýju lögum. Hins vegar geti þeir ekki jafnframt notið lífeyrisgreiðslna. Lögin voru numin úr gildi árið 2009 og ofangreindum ríkisstarfsmönnum, að undanskildum hæstaréttardómurum, gert að lúta sömu lögum um töku eftirlauna og öðrum ríkisstarfsmönnum.
Árið 1991 var gerð breyting á stjórnarskrá Íslands og var meðal annars rætt um það á Alþingi hvort afnema ætti þessi sérréttindi hæstaréttardómara. Var niðurstaðan að gera það ekki og var ákvæðið þar með fest í sessi, að sögn Gísla.
Sigríður Dögg Auðunsdóttir
.(JavaScript must be enabled to view this email address)
