Botninn er suður við Miðjarðarhaf
Nú þegar íslamistar fasta á daginn út ramadan-mánuðinn en slá upp veislu þegar sólin sest, er hollt fyrir okkur að hugsa hlýlega til þessa fólks og alls þess sem það hefur gefið menningu okkar. Það er ekki bara að múhameðstrúarmenn hafi verðveitt megnið af afrakstri fornmenningar Grikkja á meðan Evrópubúar lágu í miðaldadvala og innbyrðis átökum, heldur var það vegna uppgangs og útbreiðslu íslams sem Evrópubúar fengu ilminn af stórkostlegum afrakstri kínverskrar menningar. Opnun verslunarleiða frá Kína og inn að botni Miðjarðarhafsins á áttundu öld, og síðan eftir allri Norður-Afríku og upp í Evrópu í gegnum Spán og Ítalíu, hafði engu minni menningarleg áhrif í Evrópu en landafundir Kólumbusar sjö öldum síðar.
Sýnishorn af Kína
Það var fyrir tilverknað íslams sem Evrópubúar kynntust byssupúðri, pappír, áttavitum, flugdrekum, eldspýtum, hjólbörum, regnhlífum, spilastokkum og skák. Kínverjar voru á þesum tíma sem ætíð – ef undan eru skilin síðustu 200 ár – svo langt á undan Evrópubúum að það var eins og þeir væru af annarri plánetu. Og þessi ilmur æsti upp Evrópubúa. Þeir vildu meira – og helst að komast beint í góssið án milligöngu múhameðstrúarmanna. Um þetta snerust krossferðirnar – og síðar opnun siglingaleiðarinnar fyrir Horn, fundur Ameríku og loks Súez-skurðurinn sem klippti íslam endanlega út sem millilið Kína og Evrópu.
Áður en það gerðist hafði íslam þó fært Evrópubúum bæði pasta og hrísgrjón frá Kína. Kólumbus kom síðar með kartöfluna, maísinn, chili og tómata frá Ameríku. Og þá hljótum við að spyrja: Hvað í veröldinni borðuðu Ítalir fyrir áttundu öld? Ekki pasta, ekki risotto, ekki pólentu, ekki gnocchi, ekki einu sinni tómatsósu!
Hrísgrjónin eru lykillinn
Íslam kveikti þó ekki aðeins í Evrópu með kínverskum vörum heldur bar líka á borð indverskt krydd; kanil, negul, pipar. Indverjar höfðu lært hrísgrjónarækt af Kínverjum eins og þjóðirnar í Suðaustur-Asíu. Og það er fernt sem einkennir þessir þjóðir: Hrísgrjón eru 70-80 prósent af fæðu flestra. Fólk notar mikið af sterku kryddi til að bagðbæta hlutlaust bragðið. Þessi landsvæði eru þéttbýlli en önnur svæði jarðarinnar. Og vegna þess hversu þéttbýl þessi svæði eru, borða þessar þjóðir fjölbreyttari tegundir dýra – spendýr, sjávardýr, skordýr og skriðdýr. Þær þurftu einfaldlega að temja sér breiðari smekk.
Hrísgrjón eru nefnilega mögnuð. Á meðan hveitiakrar Evrópu geta brauðfætt um 3,67 manns af hverjum hektara má brauðfæða 5,63 manns af hverjum hektara í hrísgrjónarækt. Munurinn er meira en 50 prósent. Og í þessum mun liggur sú staðreynd að hrísgrjónaþjóðirnar munu alltaf standa framar en hveitifólkið – ef undan eru skilin síðustu 200 ár.
Sýrlensk hrísgrjón
Í Sýrlandi – þar sem stjórnvöld myrða fólk á götum úti – voru elduð stökk hrísgrjón með því að hita ¾ bolla af ólívuolíu á pönnu í um hálfa mínútu og setja síðan 2 bolla af hrísgrjónum (sem höfðu verið skoluð vel og lengi) á pönnuna, velta hrísgrjónunum upp úr olíunni í mínútu eða svo og hella síðan 3 bollum af vatni yfir og krydda með teskeið af salti. Þegar suðan kemur upp stillið þið á lægsta hita og látið malla í um klukkustund eða þar til hrísgrjónin hafa dregið í sig allt vatn og neðsta lagið er orðið brúnt og alveg við það að brenna. Þá hvolfið þið úr pönnunni á fat og berið fram með öðrum mat.
Önnur sýrlensk aðferð er að steikja í olíu 2 stóra lauka þar til þeir eru brúnir og sjóða á sama tíma ¾ bolla af linsubaunum í um 15 mínútur (þær eiga að vera undir tönn – al dente). Mælið soðið af linsunum og bætið við vatni ef þarf svo að það sé um 1½ bolli. Setjið linsurnar, 1/3 af lauknum, soðið og 1 bolla af hrísgrjónum í pott, hitið að suðu og sjóðið síðan við vægan hita í um 30 mínútur. Blandið þá 3 matskeiðum af smjöri og 1 teskeið af salti og restinni af lauknum saman við.
Gunnar Smári Egilsson og Þórir Bergsson
