Þjóðernishyggja er óþjóðleg
Við skulum skilgreina tvö hugtök.
Það fyrra er þjóðleg stefna. Slík stefna myndi byggja á þekkingu, varðveislu og nýtingu á sögu þjóðar, þjóðarbrots, byggðarlags eða ættar. Þjóð í hugtakinu er þá notuð í líkri merkingu og í þjóðháttafræði, þjóðlagi eða þjóðlegum fróðleik. Einhvers konar mynd af orðinu „fólk“ nær utan um sambærilega merkingu í æði mörgum tungumálum. Þjóðleg stefna í mataræði getur þá spannað nouvelle cuisine, nýnorræna eldhúsið, slow food, makróbíótískt fæði og Kaliforníueldhúsið. Allar þessar matarstefnur leggja mikla áherslu á þekkingu á staðbundnum hráefnum og aðferðum. Þær eru þjóðlegar á sama hátt og tónlist sem vinnur úr þjóðlegum stefjum og takti.
Að baki þjóðlegheitunum liggur sannfæring um að það sé gefandi að þekkja uppruna sinn og rætur þeirrar menningar sem við lifum í – ekki vegna þess að sú menning sem tilheyrir heimahögunum sé betri en önnur; alls ekki. Það er hins vegar lykilatriði að þekkja eigin menningu til að geta metið menningarafurðir annarra. Það er líka skylda okkar að skila áfram þeirri menningu sem okkur var gefin. Og fyrir heildina – allan heiminn og mannkynið – er mikilvægt að hver rækti sinn garð svo að veröldin verði áfram fjölbreytt, margbrotin og ævintýralega skemmtileg.
Þjóðleg stefna er því mikilvæg fyrir persónuþroska okkar, samfélagið og heiminn allan. Hún lætur okkur líða vel í eigin skinni og virða jafnframt og njóta menningar annarra.
Þjóðernisstefna er hins vegar allt önnur Ella – og verri. Og því miður verður að segjast að þjóðernisstefna er bæði heimskuleg og andstyggileg.
Þjóðernisstefna byggist ekki á þekkingu eða varðveislu sögunnar. Þvert á móti sveigir hún söguna að eigin þörfum; hefur upp ágæti eigin hóps en dregur aðra niður – oft af álíka miklu viti og þegar íþróttabullur karpa um ágæti eigin félags og vesaldóm annarra. Þjóðernishyggjunni er í raun sama hvort trúarsetningar hennar er réttar eða rangar. Þær eru tjáning slæmra tilfinninga fremur en vits.
Í krafti heimskunnar getur þjóðernisstefnan haldið því fram að íslenskar mjólkurafurðir séu góðar – þótt þær afurðir sem framleiddar eru á Íslandi séu alls ekki þjóðlegar og meira og minna mótaðar að alþjóðlega iðnvæddum, dísætum, aukefnaríkum verksmiðjustöðlum.
Þjóðernisstefna er þannig í grunninn oftast óþjóðleg – eins fyndið og það nú hljómar.
Gunnar Smári Egilsson og Þórir Bergsson
