Barnamorðin í Útey
Siri Marie Seim Sønstelie var í Útey og bjargaðist. Tilviljun ein réði því að hún og þau sem földu sig með henni í klettaskoru voru ekki tekin af lífi fyrir réttu ári, þann 22. júlí. Í dag fellur dómur yfir rasistanum og öfgamanninum sem sá það sem æðri tilgang í lífi sínu að drepa sem flesta félaga af yngstu kynslóð Verkamannaflokksins norska og þótt réttarríkinu hjá frændum okkar hafi tekist á þessu ári af mikilli stillingu að halda yfir Breivik réttarhöld þá er glæpur hans til sönnunar um vatnaskil í opinberri baráttu gegn hægrisinnuðum öfgamönnum sem fara mikinn um samfélög hér norðurfrá.
Hér á landi er valdboð þeirra bundið við útlendingahatur almennt, en þó einkum gegn lituðu fólki, flóttamönnum og innflytjendum, og eru dæmin um það mýmörg. Fæstir þeirra sem finna ótta sínum farveg í útlendingahatri átta sig á því samhengi sem þeir sitja fastir í. Og þótt saga Siri, sem rekur atburði eftirmiðdagsins 22. júlí frá upphafi til enda, og faðir hennar bæti í myndina með sögunni frá sinni hlið, þá óttast þessi lesandi að fordómafullir landar okkar eigi í stökustu vandræðum með að stilla sér upp í hópi hægrisinnaðra öfgamanna álfunnar þótt grunnmiðin í skoðunum þessa fólks séu af svipuðum toga og eiga sér vissulega sögulegar rætur í gyðingahatri síðustu aldar sem er sama eðlis og múslimahatrið nú.
Skrif feðginanna eru græðandi: bæði segja þau sögu sína til að losa sig undan martraðarkenndri reynslu. Bókin er læsileg, skýr í uppbyggingu og dregur upp ljósa mynd af þeim örlagaríku klukkustundum sem kostuðu á áttunda tug barna og fullorðinna lífið. Undirtitill verksins er Dagurinn sem breytti okkur — en hversvegna hefur sá dagur ekki megnað að breyta öðrum? Þeim sem hversdagslega hugga sig við — flestir í velsæld vanþekkingar sinnar — hatur á öllum þeim sem eru langt að komnir og eru af annarri trú en trúdaufur fjöldinn. Því hatur er það og brýtur svo skelfilega í bága við manngildishugsjón sem við viljum að ríki hér. Hér starfa pólitískir flokkar sem þrífast á svona ótta, hér ganga fram stjórnmálamenn sem sveipa sig yfirlæti hins skilningsríka en standa fastir í andúð á Pólverjum, Víetnömum, múslimum, jafnvel kaþólikkum, og kynda undir slíkum fordómum.
Bók eins og þessi kann að megna að fylla fólk ofboði, en verkinu er um megn að vísa á grunninn að þessum ósköpum: sjálfbirgingshátt hins hvíta, það skipulega arðrán sem er grunnurinn undir samfélagi okkar og tryggir okkur lífsgæðin, og um leið hvernig þekkingarmiðlun okkar daga skríður hjá því stóra samhengi sem útlendingahatur er almennt. Verkið megnar aftur að bregða skýru ljósi á hvað ofbeldisglæpir draga langan dilk á eftir sér, hvernig ofbeldið setur fórnarlambið ævilangt í fangelsi tilfinninga sinna sem sækja aftur og aftur á hugann í endurliti, stinga upp höfði þegar minnst varir. Ræna það friði um alla tíð.
Ég er á lífi er því áminning til okkar hinna að heimta það af samfélagsgerðinni að alltaf sé risið gegn hinni hatursfullu smáborgaralegu afstöðu sem stillir okkur upp sem heild gegn öllum hinum, þeim sem vilja útlendinga burt, flóttamenn burt frá eyju sem er sögulega séð hinsta skjól flóttamanna. Á endanum er það krafa um lífsafstöðu þeirra sem við kjósum að hafa í forsvari: hvað eru þeir tilbúnir að ganga langt í að gera landið að hvítu virki eins og margir forverar þeirra hafa beitt sér fyrir með góðum árangri.
****
Siri Marie Seim Sønstelie og Erik H. Sønstelie
— Ég er á lífi, pabbi
Þýðing: Örn Þ. Þorvarðarson
Draumsýn - Bókaforlag, 302 bls. 2012.
