Leikdómur: Undur brúðuleiksins
Brúðumeistarinn Bernd Ogrodnik er mikill listamaður; smíðar brúður af mikilli kúnst og stýrir þeim af listfengi. Þeir sem fara til að sjá sýningu hans og félaga á Gamla manninum og hafinu eiga í vændum mikinn leikhúsgaldur því þar er samspil leikmyndar, hljóðs, lýsingar og myndar svo sem skuggamyndum og svo brúða og brúðumeistarans einstök.
Eins og blöndun listforma og ólíkra miðla hljómar spennandi getur mönnum reynst hált á því svellinu; bíóbrellur á leiksviði eiga til að virka þrúgandi á þessa list augnabliksins og skapa óæskileg hugrenningatengsl. Í þessari leiksýningu gengur hins vegar allt upp; hið lifandi og kvika leikhús fær notið sín til fullnustu þó leikraddirnar séu á hljóðrás og „leikararnir“ ekki af holdi og blóði. Egill Ólafsson er sögumaður og fer jafnframt með hlutverk gamla mannsins, Santiagos og fer á kostum. Valgeir Skagfjörð leggur drengnum til rödd og gerir það með ágætum. En, stjarna sýningarinnar er Bernd sem er sýnilegur áhorfendum þar sem hann stýrir brúðum sínum af mikilli alúð og ást á viðfangsefninu. Leikmyndin er, trú hefð brúðuleikhússins, einskonar kassi, reyndar með minni glugga til hliðar þar sem eru vistarverur Santiagos en þrátt fyrir það nær Bernd í samvinnu við leikstjórann Þórhall Sigurðsson og með samspili við snjalla og fagra leikmyndina auk lýsingar að skapa furðu mikla dýpt; þorpið, víðerni hafsins og djúp þess verða ljóslifandi.
Sýningin byggir á nóvellu Hemingways, sígildri sögu en fram kemur í fremur snautlegri leikskrá að hún hafi fært höfundinum bæði Pulitzer-bókmenntaverðlaunin og bókmenntaverðlaun Nóbels. (Til dæmis kemur þar ekkert fram um hver þýðir en handrit er skráð á Bernd Ogrodnik.) Þar er jafnframt vakin athygli á sögunni sem segir að innblástur hafi Hemingway fundið í sögu Gunnars Gunnarssonar, Aðventu, en biblíuvísanir sögunnar eru kannski eftirtektarverðari. Þar er að finna ýmis kristin tákn úr krossfestingarsögunni.
Gamli maðurinn upplifir enda miklar þjáningar. Hann hefur róið lengi án þess að fá fisk á færi sitt. Heppnin hefur yfirgefið hann og faðir vinar hans, drengsins Manolins sem róðið hefur með Santiago, hefur skipað honum að finna sér annað skip. Gamli maðurinn rær einn til sjávar, lengra en nokkru sinni fyrr og fær risastóran oddnef til að bíta á agnið. En sá mikli sigur breytist í sáran ósigur; eftir langa, stranga og sársaukafulla viðureign við oddnefinn nær hann loks að drepa þennan mikla fisk. En Santiago nær ekki að koma honum upp í fley sitt og verður að endingu að sjá á eftir honum í hárkarlakjafta. En þar með er ekki öll sagan sögð því í ósigrinum er jafnframt að finna sigur; þetta er, þrátt fyrir háan aldur Santiagos, einskonar þroskasaga – í gegnum bardagann við hinn verðuga andstæðing, sem er uppá líf og dauða, hefur hann fengið fullvissu þess að hann sé þrátt fyrir allt maður með mönnum sem á þess kost að lifa í sátt við menn og náttúru. Orrustan tapaðist en stríðið ekki. Eða eins og segir í áðurnefndri leikskrá: „Maðurinn er ekki gerður til að bíða ósigur. Það er hægt að granda manni en ekki sigra hann.“ Hlutskipti Manolins er að taka við merkinu eftir Santiago, sem gæti vísað til hringrásar lífsins.
Jakob Bjarnar Grétarsson
***
Niðurstaða: Leikhúsgaldur sem menn ættu ekki að láta fram hjá sér fara. Brúðuleikhús fyrir fullorðna áhorfendur en förunautur minn, tíu ára stúlka, naut sýningarinnar ekki síður en sá fullorðni.
Handrit, brúðugerð, sviðsmynd og flutningur: Bernd Ogrodnik
Leikstjóri: Þórhallur Sigurðsson
Ljósahönnun: Lárus Björnsson
Sögumaður: Egill Ólafsson
Raddir: Egill Ólafsson og Valgeir Skagfjörð
Sviðsmynd og leikmunir: Frosti Friðriksson, Högni Sigþórsson og Bernd Ogrodnik
Hljóðupptaka: Halldór Bjarnason
Að sýningunni standa Brúðuheimar í samstarfi við Þjóðleikhúsið.
