Berðu skaðabótarétt í brjósti?
Mikið hefur verið rætt um frönsku PIP-brjóstapúðana á síðustu dögum. Upp komst á árinu 2010 að franska framleiðslufyrirtækið Poly Implant Prothese framleiddi brjóstapúða þessa úr iðnaðarsílikoni og rannsóknir sýna að meiri líkur eru á því að það komi rof í þessa púða en aðra slíka.
Rúmlega 400 konur gengust undir brjóstastækkunaraðgerðir hjá sama lækninum hér á landi þar sem notaðir voru brjóstapúðar frá þessu fyrirtæki. Hér verður ekki fjallað um mögulega skaðabótaábyrgð læknisins vegna læknisverka sinna eða viðbragða eftir að ljóst var að framleiðsla brjóstapúðanna var ekki í samræmi við þær kröfur sem eftirlitsaðilar í Frakklandi gera til slíkrar framleiðslu. Hér verður eingöngu horft til þess hvaða reglur gilda um skaðabótaábyrgð hans sem dreifingaraðila.
Á Íslandi gilda lög um skaðsemisábyrgð nr. 25/1991. Þau lög voru sett með hliðsjón af reglum Evrópusambandsins á sínum tíma. Í íslenskum lögum bera dreifingaraðilar sjálfstæða ábyrgð beint gagnvart tjónþola auk þess sem óheimilt er að víkja frá ákvæðum laganna ef það er tjónþola í óhag. Lögin geyma því lágmarksreglur um sérstaka skaðabótaábyrgð dreifingaraðila vara. Reglur Evrópusambandsins ganga í dag skemur hvað varðar ábyrgð dreifingaraðila.
Sá sem flytur inn brjóstapúða, hvort sem hann er læknir eða ekki, getur því borið sérstaka skaðabótaábyrgð skv. tilteknum skilyrðum laga um skaðsemisábyrgð. Það þýðir að þær konur sem festu kaup á PIP-brjóstapúðum geta átt rýmri rétt að krefjast skaðabóta frá dreifingaraðila en samkvæmt almennum reglum. Skilyrði skaðabótaskyldu er að brjóstapúðarnir séu haldnir ágalla í skilningi 5. grein laganna. Til þess að meta hvort vara sé haldin ágalla í skilningi laganna er litið til þess hvort varan er ekki svo örugg sem með réttu mátti vænta eftir öllum aðstæðum, einkum með tilliti til hvernig hún var boðin og kynnt, notkun þeirri sem með sanngirni mátti gera ráð fyrir og hvenær vöru var dreift. Þetta er matsatriði hverju sinni.
Ekki verður hjá því komist að líta til þess að í lögskýringargögnum með lögum um skaðsemisábyrgð kemur fram að bótaregla laganna sé ábyrgð án sakar. Það þarf því ekki að sýna fram á að dreifingaraðilinn hafi vitað að varan hafi verið haldin ágalla til þess að hann beri ábyrgð. Það þarf einungis að sýna fram á að ágalli í skilningi laganna hafi verið fyrir hendi. Reglur um skaðsemisábyrgð eru settar á grundvelli neytendasjónarmiða. Túlkun laganna getur því tekið mið af hagsmunum neytenda. Rök fyrir sérstökum reglum um skaðsemisábyrgð eru meðal annars að neytandi eigi erfitt með að verjast tjónum sem þessum og verði að geta treyst því að vara sem seld er í atvinnuskyni sé hættulaus. Það eru hagsmunir fyrir neytanda að geta gert beina kröfu á þann aðila sem seldi honum vöruna. Dreifingaraðilinn getur síðan gert kröfu á framleiðandann eftir atvikum.
Frekari upplýsingar og gögn verða að leiða í ljós hvort PIP-brjóstapúðarnir hafi verið eins öruggir og með réttu mátti vænta. Mat á því mun ekki taka mið af huglægri afstöðu dreifingaraðilans sjálfs. Það mun ekki heldur taka mið af reglum Evrópusambandsins eða huglægri afstöðu lögfræðinga sem hafa þekkingu á þeim reglum. Líklegra er að reglur íslensku laganna verði túlkaðar með hliðsjón af hagsmunum neytandans.
Þóra Hallgrímsdóttir, sérfræðingur við lagadeild Háskólans í Reykjavík
