Hagkerfið braggast
Batamerki má sjá í hagkerfinu. Hagvöxtur er hraður hér í alþjóðlegum samanburði, var 4,2 prósent á fyrsta ársfjórðungi miðað við árstíðarleiðréttingu en á sama tíma neikvæður um 0,1 prósent á evrusvæðinu og jákvæður um 0,1 prósent sé litið til Evrópusambandsríkjanna í heild. Hagvöxtur hefur því skapað störf og þar með dregið úr atvinnuleysi, því böli sem við fengum að kynnast af alvöru eftir hrunið haustið 2008.
Atvinnuleysi hérlendis er nú hið sjötta lægsta þegar litið er til landanna innan evrópska efnahagssvæðisins, árstíðarleiðrétt var það 6 prósent í maí samanborið við 11,1 prósent meðal evruríkjanna og 10,3 prósent meðal allra Evrópusambandsríkjanna. Rúmlega fimm þúsund fleiri Íslendingar voru við störf í maí síðastliðnum en í sama mánuði í fyrra. Sérfræðingar reikna með því að heldur dragi úr atvinnuleysi hér á næsta ári.
Þetta er jákvæð þróun sem ber að fagna þótt fullsnemmt kunni að vera að halda því fram að kreppunni sé lokið, eins og haft var eftir Gylfa Zoëga hagfræðiprófessor nýlega. Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir hagvöxtinn raunar of lítinn. Hann þurfi að vera meiri en raun ber vitni, ella náist þau störf ekki til baka sem töpuðust né atvinnuleysið niður með þeim hraða sem æskilegt sé. Þá má ekki gleyma að þau gjaldeyrishöft sem við búum við halda okkur í viðjum. Því miður er ekki að sjá að við losnum undan þeim á næstunni. Lánshæfismat ríkissjóðs er stöðugt, sem vissulega er betra en meðal margra annarra Evrópuríkja þar sem það fer versnandi en hafa verður í huga að fá þeirra eru með verra lánshæfismat en Ísland. Þau eru aðeins þrjú, eins og Greining Íslandsbanka hefur bent á, það er að segja Grikkland, Portúgal og Kýpur. Lánshæfismat Spánar og Íslands er nokkuð svipað. Þá líta stjórnendur 400 stærstu fyrirtækja landsins ekki of björtum augum fram á veg, miðað við niðurstöðu könnunar á stöðu og framtíðarhorfum þeirra, einkum meðal stjórnenda í sjávárútvegi og byggingariðnaði. Byggingariðnaðurinn varð fyrir alvarlegu áfalli við hrunið og enn langt í land en afstaða stjórnenda í sjávarútvegi hefur væntanlega ráðist af átökum um fiskveiðistjórnunarkerfið og veiðileyfagjöld.
Enn er því spölur til lands en þrátt fyrir allt hefur ræst bærilega úr hjá okkur eftir skellinn stóra. Aukinnar bjartsýni gætir meðal neytenda. Væntingavísitala Gallup, sem birt var fyrr í vikunni, hefur ekki verið hærri frá því í maí 2008. Í vísitölu fyrir stórkaup sést að áhugi á íbúðakaupum er að glæðast á ný og mest í yngsta aldurshópnum, það er að segja þeirra sem líklega eru að kaupa sína fyrstu íbúð. Þörf þessa hóps er uppsöfnuð en líklegt er að fólk á þessum aldri hafi undanfarin ár haldið að sér höndum varðandi íbúðakaup en eygi nú færi á slíku þegar hagkerfið er að braggast.
Jákvæð þróun á vinnumarkaði og í hagkerfinu sést í afkomu ríkissjóðs. Aukning kaupmáttar og einkaneyslu, umfram það sem fjárlög byggja á, bætti afkomu ríkissjóðs um nær 15 milljarða króna fyrstu fjóra mánuði ársins. Þar munar um aukið aflaverðmæti sem jókst á föstu verðlagi um 26 prósent á fyrsta ársfjórðungi frá sama tímabili í fyrra, auk ferðamannateknanna sem meðal annars standa undir nokkurri styrkingu krónunnar. Met í fjölda erlendra ferðamanna sem hingað koma eru slegin mánaðarlega.
Spár stofnana og greiningaraðila gera ráð fyrir að atvinnuleysi verði 4,6 til 5 prósent árið 2014 en meiri munur er á spám um verðbólguþróun. Verðbólgudraugurinn er þrálátur en svo framhaldið verði eins og vonir standa til þarf að berja hann niður með öllum tiltækum ráðum.
Jónas Haraldsson
