Hver endar með Svarta-Pétur?
Ríkisstjórnin, minnihlutinn, stjórn og stjórnendur SpKef sem og Fjármálaeftirlitið sitja og spila Svarta-Pétur. Hver situr uppi með ábyrgðina á því að ríkissjóður þarf að reiða fram 25 milljarða til að fylla upp í gat sem er milli skulda og eigna sparisjóðsins?
Spilling, óráðsía og glæpsamlegt athæfi voru orð sem heyrðust á Alþingi í vikunni um viðskilnað stjórnenda SpKef við sparisjóðinn. Sjálfstæðismenn hrópuðu að ráðamenn yrðu að viðurkenna ábyrgð sína. Spurt var hvers vegna ráðamenn sáu ekki hversu illa var komið fyrir sparisjóðnum fyrst Landsbankamenn sáu það strax og sjóðurinn var lagður þar inn. Steingrímur svaraði:
„Það má spyrja sig endalausar spurninga um það hvernig hefði verið hægt að lágmarka tjónið allt frá því langt, langt framfyrir hrun. Hefði ekki verið hægt að draga mikið úr skaða Íslands hefðu menn árið 2006 tekið upp þær aðvaranir sem þá komu upp alvarlega og gert eitthvað.“
Og hann sagði einnig í vikunni, og birt var á RÚV: „[Þeir] rembast nú eins og rjúpan við staurinn við að koma ábyrgðinni af þessu hruni og þessum skelfilega leiknu fjármálastofnunum af þeim sem stjórnuðu þeim, yfir á fjármálaráðuneytið sem fékk það [ó]öfundsverða hlutskipti að vinna úr málunum þegar allt var komið í kaldakol."
Einn Svarti-Pétur, ein ábyrgð? Þannig er það í leiknum, en ekki í raunveruleikanum. Því væri hugsanlega ráð að stokka spilin að nýju. Þessi umræða virkar nefnilega sem pólitískur hráskinnaleikur, nema hér er ekki reynt að toga til sín heldur að ýta frá sér ábyrgðinni, eins og hún sé aðeins ein og leiti að samastað.
Eitt upphaf, sjóðurinn rekinn í þrot. Ein niðurstaða sem er að reiddir verða fram 25 milljarðar af framtíðartekjum landsmanna. Það jafngildir ekki einni ábyrgð. Þótt regluverkið hafi verið veikt þurftu sparisjóðstjórnendurnir ekki að nýta sér það. Þótt þeir hafi gert það þurfti stjórn sjóðsins ekki að samþykkja það. Þótt hún hafi gert það þurfti Fjármálaeftirlitið ekki að veita undanþáguna þegar sjóðurinn uppfylti ekki lágmarkskröfur um eigið fé. Þótt það hafi gert það þurfti ríkið ekki að reka bankann áfram. Af því að það gerði það varð tjónið líkast til meira en það þurfti að verða. Á hverju stigi liggja ákvarðanir sem kalla á ábyrgð sem enginn vill kannast við. Ákvörðunum sem virðist að hafi ekki verið fylgt eftir með athugulum augum – á öllum stigum málsins. Einn Svarti-Pétur?
Að þessu máli koma menn í ábyrgðarstöðu. Þeir gegna ábyrgðarstarfi og það er ábyrgðarhluti að bera enga ábyrgðartilfinnigu. Ákvarðanir hafa verið teknar sem leiddu til ríkisábyrgðar. Er eina leiðin afsögn? Eða er hugsanlega önnur leið að leggja markmiðin með ákvörðunum á borðið og skoða hvar menn fóru út af leið við að ná þeim?
25 milljarðar króna!
Rifist hefur verið um kostnað Vaðlaheiðarganga, arðsemi Vaðlaheiðarganga, kjördæmapot við val á staðsetningu þessara næstu ganga Íslendinga og hvort til sé fé til að bora þetta gat. Eins ósammála og menn hafa verið um göngin geta þó allir líklegast samþykkt (aldrei að vita samt) að þegar gatið hefur verið borað, er það komið til að vera.
Á meðan rifist hefur verið um göngin hefur gatið sem mokað verður í vegna SpKef stækkað. Svo stórt er gatið að bora mætti nærri fjögur Vaðlaheiðargöng eða reka heilbrigðiskerfið mánuðum saman eða Háskóla Íslands í tvö og hálft ár. En þegar búið verður að borga fyrir að fylla í gatið hjá SpKef hverfur það. Var athygli þingsins á réttum stað?
Ábyrgð er ekki aðeins orð. Í þessu máli er hún fjárhagsleg, lagaleg, persónuleg og ekki hvað síst siðferðisleg. Hún liggur á mörgum stöðum og menn verða að taka hana til sín á öllum stigum málsins.
Gunnhildur Arna Gunnarsdóttir
