Mögulega glíma sjötíu þúsund landsmanna við matarfíkn
Samkvæmt Dr. David Kessler MD., fyrrverandi yfirmanni fæðu- og lyfjaeftirlits Bandaríkjanna, eru um 30 prósent Bandaríkjamanna með matarfíkn.*1 Bandaríkjamenn eru um 300 miljónir talsins, og því eru þetta um 70 milljónir manna. Ef við yfirfærum þessar tölur á Íslendinga er hægt að gera ráð fyrir að allt að 70 þúsund Íslendingar geti átt við matarfíkn að stríða! Dr. Kessler segir að um það bil 50 prósent offitusjúklinga séu matarfíklar, 30 prósent þeirra sem eru í yfirþyngd og 20 prósent þeirra sem eru í eðlilegri þyngd. Þetta er ansi stór hópur ef satt reynist og margir sem gætu þurft sérhæfða hjálp við vanda sínum.
Við borðum vegna þess að það er gott!
Matarfíkn er: a) líffræðilegur, b) huglægur og c) andlegur sjúkdómur.
a) Þegar einstaklingur sem er matarfíkill neytir ákveðinna fæðutegunda eða efna í fæðunni, svo sem sykurs, fitu eða sterkju, valda þessi efni líkamlegri löngun. Viðkomandi finnur fyrir knýjandi þörf til að fá sér meira og helst klára það sem til er. *2
b) Huglægi þátturinn lýsir sér þannig að hugurinn fer strax að leita leiða að fá meira. Hugurinn sætir færis að sannfæra viðkomandi um að í þetta skipti verði í lagi að fá sér; „við fáum okkur bara einn bita og svo aftur kannski í næstu viku”. En raunveruleikinn er sá, að þegar þessi efni komast inn í blóðrásina missir viðkomandi stjórn á áti sínu og vítahringur fíknarinnar eða löngunarinnar er vakinn á ný.
c) Viðkomandi neytir þessara matartegunda vegna þess að þau gera eitthvað fyrir hann, honum líður betur og vanlíðan hverfur. Eftir því sem sjúkdómurinn þróast hjá viðkomandi minnkar virkni efnanna og einstaklingurinn þarf meira til að finna til sömu vellíðunar. Á seinni stigum hættir viðkomandi að finna fyrir vellíðunaráhrifum matarins en hefur samt knýjandi þörf til að svala lönguninni í hann.
Andlegt og líkamlegt niðurbrot!
Ef einstaklingur sem þjáist af matarfikn og átröskun fær ekki réttar upplýsingar um ástand sitt bíður hans síendurtekið niðurbrot á sál og líkama því ekkert sem hann reynir að gera til að bregðast við ástandi sínu virðist virka. Hann skilur ekki af hverju honum tekst ekki að „borða minna og hreyfa sig meira“ og ná árangri eins og aðrir.
Ástæðan er hinsvegar sú að hann hefur ekki fengið leiðbeiningar og aðstoð sem bera árangur fyrir þá sem eiga við matarfíkn og átröskun að stríða og þann stuðning sem er honum nauðsynlegur.
Flestir sem leita aðstoðar hjá MFM-miðstöðinni sýna merki bæði átraskana og matarfíknar. Margir eiga við þyngdarvanda að stríða en aðrir, einkum þeir sem eru sérstaklega sykurfíknir, eru ekki endilega of þungir, þeir neyta sykurs á kostnað matar.
Nánast allir sem til okkar koma hafa árum og áratugum saman reynt að fylgja þeim leiðbeiningum sem starfsfólk líkamsræktarstöðva, heilbrigðisstarfsfólk og annað fagfólk hefur ráðlagt þeim til að grennast eða breyta lífsháttum sínum. Árangurinn hefur látið á sér standa og verið tímabundinn í besta falli.
Sérhæfð meðferð við matarfíkn
Þeir sem til þekkja vita að einstaklingur sem er að kljást við áfengis- eða vímuefnavanda getur ekki „lært“ að drekka eða neyta efnisins í hófi, hann getur ekki fengið sér bara stundum. Hann þarf að breyta lífstíl sínum þannig að hann sleppi neyslu á öllum þeim efnum sem vekja löngun eða fíkn. Honum er bent á áfengis- og vímuefnameðferðir hjá viðeigandi stofnunum og AA eða öðrum 12 sporasamtökum til að ná tökum á vanda sínum.
Það sama á við um þann sem er „matarfíkill“, það er fíkinn í ákveðin matvæli eða efni í matnum svo sem sykur, fitu og sterkju. Hann á að geta fengið greiningu á ástand sitt og sérhæfða meðferð með viðeigandi fagfólki við breytt mataræði og lífstíl. Eins og aðrir sem eiga við krónískan fíknisjúkdóm að stríða, má reikna með að hann þurfi langtímastuðning og tilfinningalega og andlega uppbyggingu til að geta síðan viðhaldið bata sínum.
Hins vegar, þegar bati hefur náðst, öðlast viðkomandi stórbætt lífsgæði, sem lýsa sér í eðlilegri þyngd ásamt líkamlegu, huglægu og andlegu heilbrigði.
Hver er matarfíkill?
Ef þú hefur einlæglega viljað og hefur látið reyna á að hætta að borða ákveðnar matartegundir eða of mikið en missir ávallt tökin, þá er líklegt að þú eigir við matarfíkn að stríða. Þá gæti verið gott að koma í viðtal hjá MFM-miðstöðinni (meðferða- og fræðslumiðstöð vegna matarfíknar, átraskana og offitu) og fá skimun um hvort þessi vandi er til staðar.
Þeir sem veita sérhæfða meðferð þeim sem eiga við matarfikn að stríða eru: MFM miðstöðin, matarfíknarmeðferðastöð (www.matarfikn.is). Þau 12 spora samtök sem styðja bata við matarfikn eru; OA (www.oa.is) og GSA (www.gsa.is).
Esther Helga Guðmundsdóttir MSc. framkvæmdastjóri og matarfíknarráðgjafi hjá MFM miðstöðinni.
Heimildir
*1 huffingtonpost.com/louise-mccready/d-kessler-author-of-emthe_b_195676.html
*2 foodaddictioninstitute.org/FAI-DOCS/Full-Bibliography.pdf
