Skattar og ójöfnuður
Jón Kaldal skrifar
Í umræðum um nýsamþykkt fjárlög kom skattastefna ríkisstjórnarinnar eðli málsins samkvæmt mjög við sögu. „Það er skattað og skorið niður í stað þess að hlú að eða byggja upp,“ sagði til dæmis Kristján Þór Júlíusson sjálfstæðismaður og fetaði þar mjög nákvæmlega línu síns flokks í gagnrýni á ríkisstjórnina.
Nú er það alltaf jafn einkennilegt að hlusta á fulltrúa meints hægri flokks fordæma viðleitni í þá átt að minnka ríkisútgjöld þegar þröngt er í búi, sérstaklega þar sem ríkisstjórnin sem heldur á heflinum er vinstra megin við miðjuna.
Þetta hljómar eitthvað undarlega. Eins og hlutverkunum hafi verið snúið við. En þó kannski ekki svo mjög því Kristján Þór studdi fyrir örfáum árum ríkisstjórn sem blés ríkisbáknið – eins og sumum flokksbræðrum hans finnst svo gaman að kalla samneysluna – út um tugi prósenta. Samfylkingin tók þátt í þeim blöðruskap í ríkisstjórnarsamstarfi við Sjálfstæðisflokk en er nú að minnsta kosti þátttakandi í að vilja hleypa loftinu af bákninu, gegn vilja Kristján Þórs og annarra sem gagnrýna niðurskurðinn.
Hinn punkturinn í ádeilu Kristjáns Þórs og félaga í Sjálfstæðisflokknum snýr að skattastefnunni. Vissulega er Sjálfstæðisflokkurinn líka í einkennilegri stöðu þar því skattahækkanirnar hófust einmitt í tíð síðustu ríkisstjórnar sem flokkurinn veitti forsæti.
Látum þá staðreynd þó liggja milli hluta því framkvæmd skattheimtu, í samspili við niðurskurð á ríkisútgjöldum, leikur stórt hlutverk í því hvernig efnahagslífið og gjörvöll þjóðin dafnar. Mjög skiptar skoðanir eru aftur á móti um hvaða hugmyndafræði hentar best í þessum efnum.
Í næstu viku verður málstofa á vegum Seðlabankans þar sem yfirskriftin er „Skattgreiðslur og skattbyrði á Íslandi 1997-2009“ og samkvæmt þeim fyrirheitum sem eru gefin um erindi Arnaldar Sölva Kristjánssonar hagfræðings munu koma þar fram forvitnilegar upplýsingar. Samandregið segir á vef Seðlabankans að meginniðurstöðurnar séu þær „að fram til ársins 2006 höfðu skattbreytingar litlar sem engar skattalækkanir í för með sér fyrir meginþorra Íslendinga. Breytingarnar fólu í sér lækkun á staðgreiðslu fyrir hærri tekjuhópa en hækkun fyrir lægri tekjuhópa. Þessi þróun skýrist einkum af rýrnun persónuafsláttar og vegna aukins vægis fjármagnstekna, en þær bera lægri skatt en launatekjur. Breytingunum frá 2006 til 2009 má hins vegar lýsa sem almennum skattalækkunum fyrir alla landsmenn.“
Arnaldur Sölvi hefur í skrifum sínum áður bent á að skattkerfisbreytingar ríkisstjórnarinnar hafi haft þau áhrif að skattkerfið dró úr kjaraskerðingu ráðstöfunartekna allt að 70 prósent hjóna, en jók hana hins vegar meðal þeirra 30 prósenta hjóna sem hæstar hafa tekjurnar. Þetta þýðir að tekjujöfnunaráhrif skattkerfisins hafa sem sagt aukist verulega. Kann það að vera jákvætt fyrir andrúmsloftið í samfélaginu almennt. Það er lítil stemmning fyrir háum launum og flottræfilshætti nú um stundir. Hitt er svo annað mál hvaða áhrif skattkerfisbreytingarnar hafa haft á getu fyrirtækja til að hækka laun almennt. Þeir sem gagnrýna breytingarnar benda einmitt á að það svigrúm hafi minnkað. Ósvarað er hvaða leið þeir vilja fara í skattalækkunum. Sömu leið og var farin á árunum 1993 til 2007, þegar ójöfnuður milli tekjulægstu hópanna og þeirra tekjuhæstu jókst meira en áður þekktist á lýðveldistímanum, eða einhverja aðra?
