Stöðugur brottflutningur í hálfa öld
Jón Kaldal skrifar
Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra og Hannes G. Sigurðsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, hafa verið að reka saman hornin vegna brottflutnings Íslendinga í vikunni. Hannes birtist þungbrýnn í fjölmiðlum og sagði stefna í að þetta ár verði hvorki meira né minna en næst versta ár sögunnar sé horft til brottflutnings Íslendinga. Jóhanna vildi hins vegar gera sem minnst úr meintum fólksflótta og sagði í fréttum Ríkisútvarpsins að fólksflutningar nú væru ekki meiri en í venjulegu árferði. „Þeir voru töluverðir árið 2009 og 2010 en það hefur stöðvast miðað við þann mikla brottflutning sem var áður. Þannig að við erum bara á svipuðu róli og var þá," voru orð Jóhönnu.
Þetta er rangt hjá forsætisráðherra. Flutningur fólks frá Íslandi er töluvert meiri en var árin fyrir skell bankakerfisins. Hitt er svo annað mál að Hannes fer töluvert yfir strikið í melódramatíkinni í lýsingum sínum. Látum sögulega nærsýni hans liggja á milli hluta – miklu hærra hlutfall Íslendinga flutti af landinu á dögum Vesturfaranna – ástandið er ekki eins vont og hann vill vera láta.
Samkvæmt tímatali Hannesar var versta brottflutningsár sögunnar árið 2009, fyrsta ár eftir hrun. Þá fluttu 2.500 Íslendingar af landinu. Í fyrra voru þeir 1.700 og vísbendingar eru um að þeir geti orðið allt að 1.800 á þessu ári.
Gagnlegra hefði verið ef Hannes hefði sett málið í örlítið stærra samhengi en horfa aðeins til þriggja síðustu ára. Hæg hefðu verið heimatökin því Samtök atvinnulífsins gáfu út merkilegt rit þann 11. nóvember þar sem er einmitt að finna gagnmerkan kafla um sögu fólksflutninga frá Íslandi undanfarna hálfa öld.
Ritið heitir Rjúfum kyrrstöðuna – Leiðir til betri lífskjara og þar koma fram ýmsar staðreyndir sem hafa ekki fengið verðskuldaða athygli. Þeirra á meðal að á árabilinu 1961 til 2011 hafa mun fleiri íslenskir ríkisborgarar flutt brott af landinu en til þess. Á þessari hálfu öld voru brottfluttir Íslendingar umfram aðflutta 21.375 talsins en það nemur 8,7 prósentum af meðalíbúafjölda landsins á tímabilinu.
Flutningsjöfnuðurinn var neikvæður alla fimm áratugina og mestur var hann á síðasta áratug, frá 2001 til 2010 – á sama tíma og hér lak lengstum smjör af hverju strái.
Fleira bitastætt er í riti SA þessu tengt. Til dæmis að brottflutningurinn er að mestu óháður menntun. Hinn mikli spekileiki – flótti menntafólks – hefur sem sagt ekki átt sér stað. Höfundar SA leituðu skýringa á þessu og komust að þeirri niðurstöðu að starfsfólki með háskólamenntun hefur farnast mun betur í niðursveiflunni en þeim sem eru með grunnskólapróf eða starfsmenntun. Upp úr dúrnum kom sem sagt að störfum háskólamenntaðra hefur fjölgað eftir hrun og hafa þau aldrei áður mælst jafnmörg og nú.
Það hefur ekki farið mikið fyrir því í umræðunni en á þessu ári hefur orðið örlítill bati á íslenskum vinnumarkaði. Stærsta fréttin er þó ekki batinn heldur að markaðurinn er hættur að dragast saman.
Ánægjulegt væri að sjá stjórnvöld og helstu hópa athafnalífsins samtaka í því að nýta þá viðspyrnu frekar en að keppa um að sveigja veruleikann að sínum hagsmunum.
